Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Í fréttinni á bak við tengilinn neðanmáls segir frá því að ætla megi að viðtengingarháttur sé að hverfa úr málinu. Í prófi sem lagt var fyrir ungmenni voru 2 valkostir, annar með viðtengingarhætti en hinn ekki. Börnin völdu flest síðari valkostinn

En einn augljós galli var á könnuninni. Fyrri setningin í báðum tilfellum er ekki með réttri tíð.

Spurt var:

1. Það er grillveisla hjá Siggu um helgina. Ég vona að Jón verði þar.
2. Það er grillveisla hjá Siggu um helgina. Ég vona að Jón verður þar.

Hefði ekki veri réttara að spyrja: Það verður grillveisla hjá Siggu um helgina?

Hvers vegna er sögnin höfði í nútíð um atburð sem mun eiga sér stað í framtíð?

Ég skal viðurkenna að stundum spyr ég einmitt á sama hátt, nota nútíð í stað framtíðar, en er þó að reyna að leiðrétta slíkt í tjáningu minni. Mikilvægt er að við ræktum með okkur blæbrigði tungumálsins, gefum tjáningu okkar gaum og æfum okkur í meferð orða í háttum og tíðum.

Ég mun sakna viðtenginarháttarins en ég hef um leið áhyggjur af því að þátíð og framtíð séu einnig í hættu. Allt of margt sem sagt er gerist í núinu, þátíð vantar oft í setningar og framtíðin ekki til lengur til í tjáningu allt of margra.

Hér er tengill á umrædda frétt sem sögð var á Stöð 2 – 29. janúar 2022:

https://www.visir.is/g/20222215039d/vid-tengingar-hattur-i-ut-rymingar-haettu

Heldur þykir mér þeim hafi skriplast á skötu almannatenglum Goða og Kjarnafæðis þar sem þeir hafa látið fúkyrðin ganga yfir þjóðina dögum saman í auglýsingum sínum um þorramat.

Blót er skv. orðabók Árnastofnunar: „1.trúarathöfn til heiðurs guðum í heiðnum sið“. Merking 2 er hins vegar útskýrð svo: „ljótt orðbragð, bölv“.

Fólk fagnaði þorra forðum daga og það var hvorki gert með bölvi né ragni heldur lotningu gagnvart goðum og guðum, náttúruöflum og hinu stóra samhengi alls sem er.

Auglýsendur og stórnendur fyrirtækja þurfa að vera næmir fyri menningu og sögu, siðum og venjum og gæta sín á nálægðarmörkum gagnvart fólki. „Aðgát skal höfð í nærveru sálar“, segir í ljóði Einars Benediktssonar, Einræður Starkaðar. Þeir eiga að vita að blót og bölv er tvennt ólíkt.

Svonefnd þorrablót urðu algeng á liðinni öld og endurvakin af veitingahúsi í Reykjavík, sem vinur minn og kollega, séra Halldór heitinn Gröndal, stýrði á sínum tíma, áður en hann lauk guðfræðiprófi og fór að deila út brauði og víni í kirkjunni. Veitingahúsið Naust var vinsælt og þótti eitt það fínasta í landinum um árabil.

Þorrablótin voru endurvakin um land allt. Ég man þegar afi minn fór með sitt trog á þorrablót eða þorragleði í Gúttó á Ísafirði uppúr miðri síðustu öld og naut þar þjóðlegra rétta, hlustaði á harmonikkuspil og fékk sér snúning. Þetta voru góðar og þjóðlegar skemmtanir en lausar við bölv og ragn, blótsyrði og djöfulgang, nema einn og einn gestur færi kannski framúr sjálfum sér og öðrum hófsamari í dálæti á snöfsum og yrði sér til skammar.

Nú hafa fyrrnefnd fyrirtæki orið sér til skammar og gengið fram af mörgum landanum.

Ég sendi báðum fyrirtækjunum tölvupóst og fékk svar um að þeir hafi „verið að leika sér með tungumálið“ en hafi nú ákveðið að eftirleiðis verði sett „bíp“ yfir bölvið, breitt verði yfir ósómann og skömmina. Það er kannski fyrsta skref í átt til iðrunar og eftirsjár sem leiðir til þess að sekir biðji fólk að fyrirgefa sér eins og bréfritarinn bað mig. Honum verður þar að ósk sinni hvað mig varðar.

En mér finnst fyrirtækin bæði tvö og fjölmiðlar einnig – og þar með Ríkisútvarpið – sem er allra landsamanna, þurfi að biðja þjóðina afsökunar á að hafa útvarpað blótsyrðum dögum saman með orðfæri andskotans yfir landsmenn, nú þegar sólin er blessunarlega loksins farin að lyfta sér í hænufetum upp himinhvolfið og við farin að vona fyrir endann á kófinu, ætlandi okkur að þreyja bæði þorrann og góuna.

Gleðilegan þorra!