Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Grein úr Jerusalem Post eftir
MICHAEL FREUND

Fyrrverandi forseti Bandaríkjanna, Barack Obama, og eiginkona hans Michelle við minningarathöfn í tilefni af 25 ára afmæli hryðjuverkaárásanna 11. september, í New York.
(Ljósmynd: Adam Gray/Reuters)

GREININ

23. október 2026, kl. 23:47
    Barack Obama virðist hafa uppgötvað nýjan sögulegan glæp: Gyðingaþjóðin stal sínu eigin heimalandi.

Það er að minnsta kosti sú tilfinning sem situr eftir af nýjustu tilraun hans til að endurskrifa sögu Mið-Austurlanda.

Í ræðu sem hann flutti í Belfast þann 13. október tókst fyrrverandi forseta Bandaríkjanna að breyta endurkomu Gyðinga til Ísraelslands í sögu um ofsótta evrópska Gyðinga sem leituðu skjóls, tóku land af Palestínumönnum og kölluðu þannig fram skiljanlega kröfu um að fá landið aftur.

Látum liggja á milli hluta 3.000 ára sögu Gyðinga, tvö musteri í Jerúsalem og aldalanga þrá Gyðinga eftir Síon. Samkvæmt frásögn Obama urðu Gyðingar, einhvern veginn, að utanaðkomandi aðilum í því landi þar sem þjóðarsaga þeirra hófst.

„Gyðingaþjóðin var, í árþúsundir, kúguð, beitt mismunun og drepin,“ sagði hann. Þeir „leituðu, eðlilega, skjóls“ en „tóku land af fólki og gengu of langt.“ Palestínumenn, bætti hann við, „sögðu, eðlilega: ‚Þetta er ranglæti og ég vil fá landið mitt aftur.“

Barack Obama, fyrrverandi forseti Bandaríkjanna, flytur ræðu við vígsluathöfn Obama-forsetamiðstöðvarinnar (Obama Presidential Center) í Chicago í Illinois, þann 18. júní 2026. Myndin er tekin í gegnum skothelt gler. (Ljósmynd: REUTERS/JONATHAN ERNST)

Obama gerði litla tilraun til að útskýra forn tengsl gyðinga við landið.

Þess í stað setti hann endurkomu þeirra til lands forfeðra sinna fram, fyrst og fremst sem óréttlátan verknað.

Byrjum á grundvallarstaðreynd sem Obama kaus að gera lítið úr: Gyðingar eru frumbyggjar Ísraelslands.

Fyrir meira en 3.000 árum höfðu Ísraelsmenn þegar fest sig í sessi í landinu. Á 10. öld f.Kr. höfðu þeir stofnað konungsríki, þróað eigið tungumál og byggt þjóðlegt og trúarlegt líf sitt í kringum Jerúsalem. Samkvæmt frásögn Biblíunnar gerði Davíð konungur borgina að höfuðborg sinni og sonur hans, Salómon konungur, reisti þar fyrsta musterið.

Þetta er ekki einhver síðbúinn evrópskur uppspuni. Þetta er upphafspunktur sögu gyðinga.

Fornleifar veita ótvíræðar sannanir. Tel Dan-steinninn – steinstöpull frá 9. öld f.Kr. sem fannst í norðurhluta Ísraels árið 1993 – ber með sér forna arameiska áletrun þar sem minnst er á „Hús Davíðs“. Þetta er elsta þekkta tilvísunin í konungsætt Davíðs utan Biblíunnar.

Hebreskar áletranir, innsigli Ísraelsmanna og leifar af fornum virkjum og byggðum finnast víðs vegar um landið.

Eftir að útlegðinni í Babýlon lauk árið 516 f.Kr. sneru gyðingar aftur og endurreistu musterið.

Rómverskar rústir, Vesturveggurinn, myntir frá uppreisnum gyðinga gegn Rómverjum og Dauðahafshandritin bera öll vitni um djúpar sögulegar rætur gyðinga í Ísraelslandi.

Jafnvel eftir að Rómverjar eyðilögðu annað musterið árið 70 e.Kr. og kváðu niður uppreisn Bar-Kochba, slitu gyðingar aldrei tengslum sínum við landið. Samfélög héldu áfram að vera til í Jerúsalem, Hebron, Safed og Tíberías – hinum fjóru helgu borgunum. Gyðinglegt laga- og trúarlíf hélt þar áfram.

Um aldir báðu gyðingar bænir sínar snúandi í átt að Jerúsalem, minntust Síonar í daglegum bænum sínum og luku páskamáltíðinni (Seder) á orðunum: „Á næsta ári í Jerúsalem.“

Þessi tenging var ekki nútímaleg endurvakning á gamalli minningu; hún hafði aldrei rofnað.

Síonisminn hófst heldur ekki sem örvæntingarfull viðbrögð Evrópubúa við Hitler. Fyrsta aliyah-bylgjan hófst árið 1882 og leiddi til þess að þúsundir gyðinga, sem ruddu brautina, sneru aftur til Ísraelslands. Árið 1897 boðaði Theodor Herzl síðan til fyrsta síonistaþingsins – áratugum áður en helförin átti sér stað.

Gyðingarnir sem ruddu brautina keyptu land af arabískum eigendum og reistu búgarða, bæi og blómleg landbúnaðarsamfélög. Að lýsa þessu merkilega framtaki sem hreinum þjófnaði – eins og fyrrverandi forsetinn gerði í raun – er gróf bjögun á sögunni.

OBAMA SKAUTAÐI ennfremur framhjá diplómatískum heimildum.

Árið 1917 gaf Bretland út Balfour-yfirlýsinguna sem studdi þjóðarheimili Gyðinga. Fimm árum síðar viðurkenndi Þjóðabandalagið skýrt „söguleg tengsl Gyðinga við Palestínu“ og ástæður fyrir því að „endurreisa þjóðarheimili sitt“ þar.

Orðið „endurreisn“ er mikilvægt. Þjóðabandalagið viðurkenndi fyrirliggjandi tengsl Gyðinga við landið, en ekki það að skapa nýtt.

Svo kom 29. nóvember 1947.

Sameinuðu þjóðirnar kusu að skipta breska umboðsríkinu Palestínu í tvö ríki, eitt gyðingaríki og eitt arabískt. Leiðtogar Gyðinga samþykktu áætlunina. Leiðtogar Araba höfnuðu henni.

Sú höfnun var varla ný af nálinni. Árið 1937 hafði breska Peel-nefndin einnig lagt til skiptingu. Síonískir leiðtogar samþykktu skiptinguna sem grundvöll fyrir frekari samningaviðræðum, en arabískir leiðtogar höfnuðu henni alfarið. Áratug síðar hlaut annað tækifæri til að skapa tvö ríki svipuð örlög.

Ofbeldi fylgdi í kjölfarið og þegar Ísrael lýsti yfir sjálfstæði 14. maí 1948 réðust arabískir herir inn í landið. Hið nýja gyðingaríki barðist fyrir tilvist sinni.

Sjálfstæðisyfirlýsing Ísraels hvatti jafnvel arabíska íbúa sína til að hjálpa til við að byggja upp nýja ríkið sem jafnréttisþegna og rétti fram friðarhönd til nágrannalandanna. Það passar varla við lýsingu Obama á þjóð sem var einfaldlega hugsuð sem tæki til eignarnáms.

Staðreyndin er sú að það var ekkert fullvalda palestínskt ríki sem Ísrael steypti af stóli árið 1948. Það var þó alþjóðleg tillaga um arabískt ríki sem arabískir leiðtogar neituðu að samþykkja.

Ísrael tók einnig við hundruðum þúsunda gyðingaflóttamanna sem hraktir voru frá arabískum löndum eftir 1948. En þó að Ísrael hafi samþætt þessa flóttamenn í samfélag sitt, neituðu flest arabísk ríki að veita palestínskum flóttamönnum ríkisborgararétt, sem skildi kynslóðir eftir í óvissuástandi.

Og höfnuninni lauk ekki árið 1948. Í næstum tvo áratugi stjórnaði Jórdanía Júdeu og Samaríu og Austur-Jerúsalem, en Egyptaland stjórnaði Gaza. Hvorugt stofnaði palestínskt ríki.

Obama vill láta áheyrendur sína trúa því að andstaða Palestínumanna hafi einfaldlega verið viðbragð við því að Gyðingar rændu þá landi þeirra. En sögulegar heimildir segja allt aðra sögu.

Umfjöllun Obama á ofbeldi Palestínumanna

Það sem var enn meira sláandi var hvernig Obama tók á ofbeldi Palestínumanna.

Þegar hann ræddi um fjöldamorð Hamas-samtakanna þann 7. október, sagði Obama að „ekki hefði verið hægt að hugsa sér neitt sem væri ólíklegra til að leiða til raunverulegra breytinga.“

Hugleiðið þetta.

Þegar hryðjuverkamenn myrða um 1.200 manns og ræna 251 manneskju, er aðalatriðið ekki hvort aðgerðir þeirra muni leiða til raunverulegra pólitískra breytinga. Aðalatriðið er að þeir frömdu verknað sem einkennist af ólýsanlegri grimmd.

Með því að ræða fjöldamorðin út frá pólitískri virkni þeirra, hættir Obama til að gera siðferðilegan hrylling að einhvers konar taktískum mistökum. Hefði slátrunin verið eitthvað minna ámælisverð ef Hamas hefði tekist að ná pólitískum markmiðum sínum?

Það er nefnilega svo, að engin pólitísk krafa – hversu hátt sem hún er borin fram – veitir leyfi til að myrða fjölskyldur á heimilum þeirra eða draga gísla með sér inn á Gasasvæðið.

Og hryðjuverk hófust ekki við stofnun Ísraelsríkis, hvað þá með stríðinu árið 1967. Árið 1929 myrtu arabískir uppreisnarmenn 67 Gyðinga í Hebron og eyðilögðu þar fornt samfélag Gyðinga – tæpum tveimur áratugum áður en sjálfstæði var fengið.

Það sem Obama gerði í Belfast fól í sér meira en bara að rangfæra sögu Ísraels. Hann gerði afkomendur hins forna Ísraels að óboðnum gestum í eigin heimalandi, á sama tíma og hann lét sem fjöldamorð á Gyðingum væru einungis misheppnuð pólitísk stefna.

Obama hefur auðvitað rétt á sínum eigin skoðunum. En hann hefur ekki rétt á sinni eigin útgáfu af sögunni.

Gyðingaþjóðin bjó í Ísraelslandi löngu áður en Barack Obama kom fram á alþjóðasviðið. Og hún mun enn vera þar löngu eftir að hin skammarlega sögufölsun hans hefur fallið í gleymsku.■

Höfundurinn gegndi starfi aðstoðarupplýsingastjóra í ríkisstjórn Benjamins Netanyahu forsætisráðherra.