Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Nokkrir þankar um lýðræði og uppruna þess.

Nýlega fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi.

Ég var að hlusta á viðtal á Netinu og þýddi úr því nokkrar setningar og bætti við eigin þönkum sem ég tel að eigi erindi við okkur í dag.

Þetta byrjar við rætur Sínaífjalls í Mið-Austurlöndum.

Þegar Móses koma niður af Sínaífjalli með lögin, þá bar hann þau beint undir fólkið sem safnast hafði saman við fjallið eða eins og segir í 2. Mósebók 24.3:

Móse kom og skýrði fólkinu frá öllum orðum Drottins og öllum réttarreglunum. Allt fólkið svaraði einum rómi og sagði: „Við skulum gera allt sem Drottinn hefur boðið.“

Einhugur ríkti þarna við fjallið og engin naumur kosningasigur, 52/48% eða þannig!

Til forna voru lög eitthvað sem harðstjórar beittu gegn fólki sem hafði ekkert með lög að gera. En hér gerðist nokkuð sérstakt, fólkið var spurt hvort það vildi samþykkja lögin og það gekk eftir. Þetta er einmitt grundvöllur hins lagalega prinsipps sem á rætur sínar í samþykki fólksins og lagt hefur grunn að vestrænu lýðræði.

Þetta segir breski blaðamaðurinn, heimspekingurinn og gyðingurinn, Melanie Phillips meðhöfundur bókarinnar Steinn byggingarmeistarans, (The Builders Stone). Megin stef bókarinnar er að vestræn menning eigi rætur sínar í Gyðingdómi og Kristni. Hin siðferðilega tilfinning lifir enn að einhverju leyti meðal Vesturlandabúa en þjóðfélög þeirra eru í vissum skilningi orðin það sem kallað er post-Christian eða eftir-Kristið eða jafnvel heiðin.

Hún ræðir Bretland og segir það orðið öfgafullt á veraldlegan, sekúleran hátt, enda telja margir trúna úrelta og óviðeigandi. Fólk vill lítið hafa að gera með grunndvallar gildi eins og það að þjóðfélagið byggi á lögum, réttlæti, samhygð og að líta eftir öðrum, setja málefni annarra ofar eigin hag o.s.frv. Svo hefur fólk ekki hugmynd um hvaðan þetta er allt komið.

Ég, sem þýði þennan pistil, hef áður vitnað í orð hins fræga evrópska heimspekings, Juergen Habarmas, sem lést vorið 2026 í hárri elli og sagði að Vesturlönd sæktu allan sinn grunn í Biblíuna, í tvö hugtök, réttlætið úr trúarbók Gyðinga, í Gamla testamentinu og kærleikskenningu Krists í Nýja testamentinu. Og Habermas var guðleysingi en afar næmur á rætur sinnar eigin menningar.

Gyðingar til forna lögðu grunn að mannlegu samfélagi, komu með byltingarkennt þjóðskipulag, sem skilgreindi hvernig lifa ætti, ekki aðeins siðferðilega heldur einnig á pólitískan hátt. Lögmál Móse er kjarni laganna í Tóra-lögum Gyðinga. Kjarni þeirra ber í sér siðferðilega vitund, sem vekur ábyrgðartilfinningu einstaklinga og stýrir gjörðum þeirra í daglegu lífi, sem kemur m.a. fram í því að standa með sannleikanum gegn lyginni, réttu gegn röngu o.s.frv.

Orðið pólitík er komið úr grísku en polis merkir borg og pólitík snýst þá um málefni borgaranna.

Arfur Gamla testamentisins geymir þá vitund að veröldin lúti lögmálum, náttúran fylgi lögum. Og fyrst veröldin, náttúran, himintunglin og allt – fylgi lögum – hver skyldi þá vera löggjafinn? Það hlýtur að vera einhver löggjafi, hugur að baki þessari veröld, hönnuður, skapari með lög og regluverk.

Vestræn vísindi spruttu upp úr rökræðum um skynsemi og tilgang alls sem er.

Gyðingdómur og Kristni skera sig úr frá flestum öðrum trúarbrögðum hvað ofangreint varðar. Þau byggja á rökhugsun og skynsemi, vísindum og þekkingu, en ekki hindurvitnum eða hjátrú.

Þá kemur hin línulega hugmynd um tímann einnig úr Biblíunni. Tíminn snýst ekki hring eftir hring í eilífri endurtekningu, heldur er hann á línu, á ferð til fyrirheita sem lögmálið boðar, og stefnir í átt að réttlæti og kærleika.

Viltu vera með á þeim vegi?

Vertu velkomin/n!