Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

Hreinn Björgvinsson

sjómaður Vopnafirði

1943-2026

Útför frá Vopnafjarðarkirkju

laugardaginn 5. september 2026 kl. 14

Ritningarlestur: Fyrir trú

Hebreabréfið 11.1-3

Guðspjall: Lúkas 5.1-11 Fiskidráttur Péturs

1 Nú bar svo til að Jesús stóð við Genesaretvatn og mannfjöldinn þrengdist að honum til að hlýða á Guðs orð. 2Þá sá hann tvo báta við vatnið en fiskimennirnir voru farnir í land og þvoðu net sín. 3 Hann fór út í þann bátinn er Símon átti og bað hann að leggja lítið eitt frá landi, settist og tók að kenna mannfjöldanum úr bátnum.
4 Þegar hann hafði lokið ræðu sinni sagði hann við Símon: „Legg þú út á djúpið og leggið net ykkar til fiskjar.“
5 Símon svaraði: „Meistari, við höfum stritað í alla nótt og ekkert fengið en fyrst þú segir það skal ég leggja netin.“ 6 Nú gerðu þeir svo og fengu þeir þá mikinn fjölda fiska en net þeirra tóku að rifna. 7 Bentu þeir þá félögum sínum á hinum bátnum að koma og hjálpa sér. Þeir komu og hlóðu báða bátana svo að nær voru sokknir.
8 Þegar Símon Pétur sá þetta féll hann á kné frammi fyrir Jesú og sagði: „Far þú frá mér, Drottinn, því að ég er syndugur maður.“ 9 En felmtur kom á hann og alla þá sem með honum voru vegna fiskaflans er þeir höfðu fengið. 10 Eins var um Jakob og Jóhannes Sebedeussyni, félaga Símonar. Jesús sagði þá við Símon: „Óttast þú ekki, héðan í frá skalt þú menn veiða.“
11 Og þeir lögðu bátunum að landi, yfirgáfu allt og fylgdu honum.

Ræðan:

Friður Guðs sé með okkur öllum.

Þeir yfirgáfu allt og fylgdu Jesú. Mögnuð er frásögn Lúkasar guðspjallamanns og læknis af viðbrögðum fiskimannanna við Genesaretvatn. Ég var staddur þar fyrir þremur árum og messaði við steinaltari í vörinni þar sem Pétur postuli og félagar gerðu út. Ég hafði söfnuðinn fyrir framan mig á þurru landi, en að baki mér var hið fagra og stóra vatn, þar sem öldur geta sannarlega ýfst, en þó ekki eins og hér á miðunum.

Kirkjan varð til fyrir trú fiskimanna sem fóru í land og hófu að segja frá þessum ótrúlega manni, Jesú Kristi, sem breytti heiminum öllum til hins betra. Íslenskir sjómenn hafa margir treyst á Guð og beðið til Jesú fyrir sér og sínum í gegnum aldirnar. Trúin er sterkt afl og þarf að fá vægi í lífi okkar allra.

Vesturlönd sækja allan sinn gilda- og siðagrunn í Biblíuna og þar eru tvö hugtök sem velferð okkar og skilningur á lífinu og tilverunni hvílir á. Hugtakið réttlæti kemur úr Gamlatestamentinu en kærleikskenning Krists úr því Nýja. Heilbrigðisþjónusta, skólar, menning, menntun, stjórnsýsla, almannahjálp, réttindi barna, réttindi allra aldurshópa og virðing fyrir skoðunum annarra. Allt á þetta rætur í Hinni helgu bók.

Og hér erum við að kveðja mann sem stundaði sjóinn lengst af ævi sinnar.

Fagur er sjómannasálmurinn í Sálmabók kirkjunnar:

Líknargjafinn þjáðra þjóða,

þú sem kyrrir vind og sjó,

ættjörð vor í ystu höfum

undir þinni miskunn bjó.

Vertu með oss, vaktu hjá oss,

veittu styrk og hugarró.

Þegar boðinn heljar hækkar,

Herra, lægðu vind og sjó.

Svo mælir Jón Magnússon, skáld, en upphafslínan í 2. versi sálmsins var tekin upp sem kjörorðn Landhelgisgæslunnar árið 2001 og hljóðar svo:

„Föðurland vort hálft er hafið“. Já, við eigum bæði land og haf.

Í sálminum birtist trúin á Guð og þökk fyrir hafið og gjafir þess. Við kveðjum hér í dag mann sem stundaði sjóinn frá unga aldri og fékkst síðar við ýmis störf í landi og þar á meðal sem útgerðarmaður. Fyrsti bátur hans hét Þerna og svo kom Rita og loks Edda.

Hann fæddist hér í Vopnafirði og ól hér allan aldur sinn. Háseti hans rifjaði upp að þegar þeir höfðu farið á sjó um kl. 6 að morgni og voru ekki búnir að landa fyrr en uppúr miðnætti. Þá þurfti að spúla og ganga frá og ljúka störfum kl. 1 eða 2 um nóttina. Þá sagði Hreinn: Við tökum þessur bara rólega strákar og förum út kl. 6! Þetta var sko ekkert frístundadaml að vera sjómaður.

Við búum í landi velsældar sem hvílir á grunni auðlinda okkar og þar er sjávarauðlindind vænn þáttur. Hetjur hafsins haf um aldir lagt á djúpið og sótt gull í greipar ægis. En fyrstu 300 árin sóttu menn sjóinn einkum til að sækja mat í aska heimilisfólks. Menn lifðu einkum á sauðfé. Útflutningur á skreið hófst ekki fyrr en um 300 árum eftir landnám um og uppúr 1280.

Þróun fiskveiða stendur enn yfir og tækni fleygir fram. Það tók mörg hundruð ár að byggja upp það sem við eigun nú.

Við skreiðina bættist svo saltfiskur löngu seinna. „Innflutningur á salti til Íslands í einhverjum mæli hófst strax á fyrstu öldum Íslandsbyggðar, en var í fyrstu mjög lítill og dýr lúxusvara. Saltinnflutningur í stórum stíl og almenn notkun salts hófst hins vegar ekki fyrr en á 17. og 18. öld, þegar Íslendingar fóru að salta fisk til útflutnings.“

En hvernig stóð á því að lönd langt í suðri, lönd við Miðjaðarhafið, hófu að sækjast eftir fiski frá Íslandi? Sú þróun varð fyrir tilstilli tveggja þátta, trúar og sjómanna eða kirkju og útgerðar. Það varð nefnilega fyrir tilstilli kaþólsku þjóðanna í Evrópu sem héldu föstuna skv. Hinni helgu bók. Alla föstudaga á 7 vikna föstu fyrir páska var fiskur á borðum og sá besti og dýrasti var íslenskur saltfiskur sem á spænsku heitir bacalao.

Og hér komum við saman undir þaki Vopnafjarðarkirkju, í kirkjuskipinu, eins og það heitir. Kirkjunni hefur löngum verið líkt við skip og Jesús talaði til sjómanna og fór með þeim út á Genesaretvatn og talaði við þá um lífið. Hann talaði líka af skipsfjöl til fólksins á ströndinn. Svo nátengdur var hann þeim sem unnu við veiðar og einnig þau er strituðu í landi.

Við erum saman í kirkjuskipinu, en þak kirkjunnar er eins og skip á hvolfi yfir söfnuðinum, sem leitar hér skjóls fyrir veðri og vindum í lífsbaráttunni í víðum skilningi, finnur skjól og blessun í orðum Frelsarans, sem kyrrði vind og sjó og auðsýndi fólki dýpri elsku og meiri visku en þekkst hefur fyrr og síðar í heimi hér.

Ég kynntist Hreini Björgvinssyni er ég þjónaði hér fyrri hluta liðins árs og þau kynnu áttu rætur í sorg. Ástkær sonur hans, Björgvin Agnar, lést á besta aldri og ég var kallaður á fund syrgjenda. Þegar útförin var afstaðin og einhver tími var liðinni hafði ég samband við Hrein og spurði hvort ég mætti ekki kíkja í kaffi til hans og Lindu. Það var auðsótt og við sátum við eldhúsborðið og ræddum um himin og jörð, um sjómennsku og fiskirí og um það að komast af í heimi þar sem stundum getur gefið hressilega á lífsfleyið.

Hann er mér minnisstæður m.a. sökum þess hvað hann hafði sterkan svip, skörp augu, sem lýstu af góðvild, gleði og greind, hvað varðar lífsbaráttuna hér í Vopnafirði í gegnum árin, þróun sjómennsku, framfarir sem urðu í hafnarmálum, skipakosti og verklagi öllu. „Föðurland vort hálft er hafið.“ Já, og reyndar er hafið, fiskimiðin miklu stærri en landið sjálft sem við byggjum. Og hafið er lífæð okkar og uppspretta gæða. Hafið þarfnast virðingar og ábyrgðar þeirra er sækja gull í greipar ægis. Hafið verður að umgangast í anda verndar og visku, af auðmýkt gagnvart Honum, sem gaf lífið og landið, hafið – og svo himinin sjálfan, sem hinstu heimkynni handa þeim sem ljúka sinni jarðvist, en lifa áfram þar og í minningum okkar sem enn gistum þessa veröld tímans.

Hreinn fæddist á Egilsstöðum hér í Vopnafirði 27. febrúar 1943, hann lést á hjúkrunarheimilinu Sundabúð 24. ágúst 2026.

Hann var sonur hjónanna

Björgvins Sigfússonar f. 2. des.1893, d. 17. des.1963 þá sjötugur.

og

Agnesar Sigrúnar Jónsdóttur f. 15. apríl 1917, d. 2. apríl 1948

rétt fyrir 31 árs afmæli sitt, en þá var Hreinn barn á 5. ári. Móðurmissir barns minnir mig á orðin fleygu: „Fár sem faðir, enginn sem móðir.“

Hann hélt uppá ljóðs Krisjáns Jónssonar, Fjallaskálds, Þú sæla heimsins svalalind sem flutt var fyrr í athöfninni. Lokaerindið hljóðar svo:

Mér himneskt ljós í hjarta skín

í hver sinn er ég græt

en drottinn telur tárin mín

– ég trúi’ og huggast læt.

Bróðir Hreins, þrem árum eldri var Björn Gunnar Björgvinsson f. 3. apríl 1940 á Gnýstöðum, í Sunnudal, í Vopnafirði, d. 12. sept. 1992. Á fyrsta aldursári fluttist Björn eða Bubbi út í Egilsstaði hér í sveit ásamt foreldrum sínum og þar fæddist Hreinn 1943. Upp úr því fékk móðir þeirra lömunarveiki og steig hún aldrei í fæturna eftir það. Vegna veikinda móður þeirra var Bubbi, settur í fóstur til ættingja sinna á Rauðhólum, þeirra Karls Valdimars Péturssonar og Ingunnar Vilhelmínu Guðjónsdóttur. Hann ólst upp hjá þeim fram undir fermingu.

Hreinn var kvæntur Lindu Elísabetu Jensen f. 1946 og áttu þau þrjú börn, Björgvin Agnar, Valdísi Eddu og Björn Gunnar :

1) Björgvin Agnar, f.1. feb. 1964, d. 23. jan. 2025,  börn hans eru:

a) Eiríkur Páll Aðalsteinsson, f. 30.8. 1986, sambýliskona hans er Kristín Valsdóttir og börn þeirra eru Styrmir Steinn og Starri.

b) Elísabet Lára Aðalsteinsdóttur, f. 26.10. 1987, sambýlismaður hennar er Helgi Már Valdimarsson og börn þeirra eru Valdimar Tómas og Sara Dís.

c) Sigurbjörn Reynir Björgvinsson, f. 22.10. 1989, börn hans eru Heimir Knaran, Steindór Bjarki, f. 20.9. 2023, d. 20.9. 2023 og Sesselja Björg.

d) Símon Grétar Björgvinsson, f. 14.1. 1992, sambýliskona hans er Saara Annikki Guðmundsdóttir, börn þeirra eru Amelía Rakel og Gabríel Nökkvi.  

2) Valdís Edda, f. 5.1. 1966, sambýlismaður, Eggert Finnbogason, dætur hennar eru

a) Agnes Björk Guðmundsdóttir, gift Þorsteini Bárðarsyni, börn hennar eru Stefán Ingi og Linda Rós,

b) Ragna Lind Guðmundsdóttir gift Baldvini Eyjólfssyni,

3) Björn Gunnar, f. 27. maí 1972, giftur Sirrý Laxdal Jóhannesdóttur, börn þeirra eru

a) Þóra Björg Sirrýardóttir, sonur hennar er Elvar Kári Hrólfsson,

b) Ellen Sif Skúladóttir, gift Þóri Ólafi Halldórssyni, synir þeirra eru Halldór Ernir og Eiríkur Orri,

c) Einar Magnús Björnsson,

d) Kolbrún Edda Björnsdóttir og

e) Lísbet Ása Björnsdóttir.

Þetta er litríkur ættbogi og tengslin fjölbreytt, en mestu skiptir að fólk sé samheldið og virði og elski hvert annað. Við vorum hér í kirkjunni í gær við kistulagningu, hópurinn sem var Hreini svo dýrmætur og hann þeim. Hrífandi að sjá hvernig lífið hans Hreins bar ávöxt og afkomendur hans kvöddu hann með ást og þökk. Slíkt telst til auðæfa sem engar krónur geta keypt, bara elskan ein.

Hreinn bjó mest alla ævi á Vopnafirði. Eftir fermingu fór hann sem vinnumaður á Hámundarstaði og síðan í Leiðarhöfn eftir það. Árið 1960 fór hann til Reykjavíkur og var ýmist þar og á Vopnafirði, á ýmsum vertíðarbátum fram til ársins 1967.

Árið 1963 byrjuðu þau Linda að byggja sér hús að Hafnarbyggð 51 og var það gert fokhelt áður en haldið var á síldarvertíð um haustið. Faðir hans lést svo í desember og þegar hann bað um frí til að vera við útför föður síns var svarið nei, svo Hreinn sagði upp og fór.  

Vorið eftir að Björgvin sonur hans fæddist réði hann sig í mjólkurstöðina á Vopnafirði og hélt áfram með húsið sem þau fluttu svo inn í sumarið 1965 ásamt Bubba bróður hans og Ingibjörgu móðurömmu hans. Eftir starfið í mjólkurstöðinni var hann með félagsheimilið Miklagarð í tvö ár og síðan á togaranum Brettingi í tvö ár, áður en hann og Guðmundur Ragnarsson, hófu saman útgerð á nýsmíðuðum báti árið 1972. Eftir það var hann alltaf í útgerð, ýmist sjálfur, með Guðmundi og í tvö ár með Ólafi Þór Jónssyni og Gunnari Róbertssyni, eða Björgvini syni sínum. En frá 1987 til 2017 – í 30 ár – sjálfur á Eddu NS 113 en þá tók Björgvin við útgerðinni.

Hreinn átti fá áhugamál fyrir utan útgerðina en var félagi í Kiwanisklúbbnum Öskju til margra ára. Svo árið 1980 eignuðust þau hjólhýsi sem var alltaf staðsett í Hofsborgartungu (Tungunni) en þar byggðu svo synir þeirra sumarhús fyrir þau 2014 og var sá reitur Hreini alltaf kær. Einnig áttu þau húsbíl í nokkur ár og höfðu yndi af því að ferðast um á honum ýmist ein eða með Flökkurum þangað til sjónin fór að há honum.

Fólkið hans mun sakna hans. Hann var mörgum eftirminnilegur.

Ragna Guðmundsdóttir ritar um afa: Sjórinn var honum ekki bara vinna heldur stór hluti af því hver hann var. Hann kunni á sjóinn og bar virðingu fyrir honum.Hann hafði gengið í gegnum margt á sinni löngu ævi. En hann var ekki maður sem bar sorgir sínar utan á sér. Kannski mátti helst sjá þær í þungum brúnunum öðru hverju. Hann kvartaði lítið og gerði ekki mikið úr sjálfum sér. Sem afi var hann hins vegar allt annað en harður. Hann tók mann með. Það er líklega ein besta leiðin til að lýsa honum. Hann tók mann með í ferðalögin, út á sjó og inn í sitt líf. Maður fékk ekki bara að horfa á, heldur að vera með. Þannig urðu til margar af mínum dýrmætustu minningum um hann. Afi gaf mér Kviðlinga og kvæði eftir Káinn og bókin hefur því sérstakan sess hjá mér. Ekki vegna þess að ég geti nú rifjað upp öll ljóðin sem við lásum, heldur vegna þess að hún er áþreifanleg minning um eitthvað sem við áttum saman. Þegar ég sé bókina hugsa ég um hann, um samtölin okkar og allar þær stundir þegar við gátum gleymt okkur yfir orðum og vísum.“

Hún rifjar upp eina slíka eftir Káinn sem afi hélt upp á:

„Ég hef ei auðinn elskað

og aldrei til þess fann;

ég er í ætt við soninn,

en ekki hinn ríka mann.„

Ég velti því fyrir mér hvort skáldið sé hér að vísa til þess að vera í ætt við guðssoninn?

Páll J. Árdal [1857-1930] fv. skólastjóri á Akureyri kallaði stöku eftir sig: Sögu lífsins. Hún hljóðar svo:

„Að hryggjast og gleðjast

hér um fáa daga,

að heilsast og kveðjast,

það er lífsins saga.“

Við eru hér saman komin til að kveðja Hrein Björgvinsson og þakka fyrir líf hans og störf og allt það góða sem í honum bjó og hann miðlaði til samfélagsins hér á Vopnafirði.

Það verður aldrei nógsamlega þakkað. En hann er nú falin Guði og eilífðinni. Fólkið hans heldur áfram í heimi tímanst og svo verðum við öll kölluð í fyllingu tímans til að yfirgefa þessa jarðvist.

Búum okkur undir það að mæta Kristi, hinum upprisna sem sagði við strákana í Galílegu: Leggið á djúpið!

Við erum einmitt þar, á djúpinu, á leiðinn heim.

Góður Guð blessi ykkur öll, fólkið hans, og fylgi um ókomna daga, á ferð ykkar og okkar allra til himinsins heim.

Amen.

—-

Kveðjur:

1. Hreinn var sjúpafi Eiríks Páls Aðalsteinssonar sem sendir kveðju frá Þýskalandi með þessum orðum:

„Þá ertu farinn elsku Hreinn. Minningarnar um þig eru jafn margar og þær eru fjölbreyttar en framar öllu standa þau áhrif sem þú hefur haft á mig. Það má segja að þú eigir stóran hlut í því hvernig ég mótaðist sem maður eftir að við kynntumst og byrjuðum að vinna saman. Það er reyndar ótrúlegt að þú hafir ekki gefist upp á mér í vinnu eftir fyrsta sumarið okkar á sjó en sem betur fer hélstu það út og hleyptir mér aftur með þér. Þú varst fastur fyrir en sanngjarn og hlýju lagði frá þér og Lindu, sem dró mig alltaf aftur til ykkar.“

2. Ingibjörg Björnsdóttir og er bróðurdóttir Hreins sendir kveðju en fjölskyldan komst ekki til að vera viðstödd. Kveðjan hljóðar svo:

Ína og fjölskylda senda aðstandendum innilegar samúðarkveðjur.

3. „Doddi og Steina, biðja fyrir innilegar samúðarkveðjur til allrar fjölskyldunnar.“ [Þórður og Steinunn, í Hvammsgerði, Vopnafirði]

4. Karna sendir kveðju:

Hreinn Björgvinsson, var mikill vinur minn og einnig elsku Linda. Ég sé mér því miður ekki fært að koma í jarðarförina en sendi mínar bestu kveðjur.

5. Gyða og Jói senda kveðju.

6. Þóra Björg og Elvar Kári senda kveðju.

7. Og englarnir hans afa: Kolbrún Edda og Lísbet Ása