Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Kunnum við að tala?

Smelltu á fyrirsögnina efst til að sjá allan textann á skjánum.

Sat heima og horfði á Silfrið 23. febrúar 2026. Þar voru fimm eintaklingar að tjá sig um gervigreind sem opnuðu munninn um mikilvægt málefni, en opnuðu þó ekki munninn nægjanlega. Ég afréð að tjá mig um þetta algenga talmein fólks í þessum örpistli.

Ég skal skýra þetta betur. Ég hef unnið við það í áratugi að tala opinberlega og er enn að læra og er afar þakklátur fyrir það að þegar ég var í námi í Háskóla Íslands þá fékk ég nokkra tíma hjá talmeinafræðingi – og það fengum við öll sem vorum við námið án þess að við værum skilgreind sem einhverjir sjúklingar, öðru nær. Kennarinn var fenginn til þess að gefa góð ráð og kenna okkur að opna munninn og láta röddina sitja rétt eða liggja á réttum stað.

Til að tala eðlilega og fá röddina til hljóma, þarf maður m.a. að geifla sig. Stjórnandi þáttarins og fjórir gestir virðast ekki kunna þetta. Bæði konurnar og karlarnir voru með kjálkann ögn klemmdan, hann hreyfðist vart hjá þeim, en varirnar bærðust. Þegar þessari talaðferð er beitt þá kemst hljóðið aðeins að hluta til út um munnin og leitar því upp í höfuðið og út um nefið. Þetta er mjög algengt hjá bæði konum og körlum í sjónvarpsviðtölum en ungar konur virðast mér vera nefmæltari en karlar. Einn viðmælanda þessa þáttar virtist þó eiga ögn betur með að koma máli sínu út á milli varanna. Allt of margir umla, muldra eða tuldra, þegar þeir tala.

Við kennum fólki að skrifa og tjá sig en framsögn og raddbeiting er ekki hluti af kennslu í skólum svo ég viti.

Ég hef fylgst með þessu í mörg ár og leyfi mér að gefa ráð hér enda þótt mín framsögn sé ekki fullkomin.

Opnaðu munnin og hleyptu röddinni út um aðaldyrna en ekki bara um litla þakgluggann, út á milli varanna en ekki í gegnum nebbann. Röddin sem loft lungnanna drífur með krafti sínum, fer auðvitað út um bæði vitin, en á að fara að mestu út um munninn.

Ef þú ferð eftir þessum ráðum og þorir að geifla þig og leyfir röddinni að flæða betur út um munninn, þá munu fleiri skilja máli þitt og ennfremur heyra betur hvað þú segir.

Og svo er eitt að lokum:

Láttu röddina liggja, hvíla á réttum stað, eins og sjórinn gerir á milli flóðs og fjöru í fallaskiptunum.

Talaðu svo skýrt með opinn munn í liggjandanum.

Svo kom næsti þáttur á RÚV og small við Silfrið eins og flís við rass.

Hann var um táknmál og þar talaði fólk með höndum sínum og baðaði út öllum öngum eins og sagt er, en um leið með miklum svipbrigðum og þau þorðu svo sannarlega að geifla sig og opna munninn.

Merkilegt hvað þau notuðu munnin vel og þorðu að opna hann!

Við getum lært mikið af þeim sem nota táknmál og hafa hvorki rödd né róm eins og við flest með rödd okkar klemmda og vannýtta. Þau voru frjáls.