Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

+Þórunn Elísabet Baldvinsdóttir

fv. kennari

1951-2026

Útför frá Háteigskirkju,

föstudaginn 7. ágúst 2026

kl. 13

Vitlu hlusta? Smelltu þá á upptökuna:

Textinn er hér fyrir neðan:

Útför og jarðarför – tvö hugtök – sem segja til um eðli þeirrar samkomu sem við sækjum hér í dag.

Við erum hér að kveðja Þórunni Elísabetu Baldvinsdóttur og þakka fyrir líf hennar og kærleika og allt það sem hún lagði samfélagi okkar til með kröftum sínum og gáfum.

Hugtökin útför og jarðarför vísa til hreyfingar eða breytingar. Nýliðin verzlunarmannahelgi er oft kölluð mesta ferðahelgi ársins. Lífið er ferðalag, fullt af væntingum, von og trú.

Og nú eru komin skil. Þórunn Elísabet er farin, en við erum enn á lífsveginum. Við slík tímamót horfum við um öxl, heyrum tónlist og texta, sem vísa til baka og bera í sér minningar. Nota má bíl og ferðalag sem tákn. Þá eru minningarnar í baksýnisspeglinum. Miklu skiptir, á sama tíma að horfa fram á veginn og þá er rétt að halda því til haga að sálmar eru í eðli sínu skáldskapur sem vísar fram á veginn og upp til himinsins. Í þeim er boðskapur vonar og lausnar. Þeir eru í framrúðunni.

Páll postuli segir að borgarréttur kristinna manna sé á himnum. Við erum í vissum skilningi útlendingar hér á jörðu. Þessi hugsun kemur skýrt fram í sálmum séra Hallgríms. Hann túlkar jarðlífið sem reisu.

Þetta bænavers þekkja margir

1 Ég byrja reisu mín,
Jesú, í nafni þín,
höndin þín helg mig leiði,
úr hættu allri greiði.
Jesús mér fylgi’ í friði
með fögru englaliði.

Platón setti fram kenningar sínar um heim hugmyndanna og að líkamlegt líf sé aðeins tímabundin dvöl, fjarri hinum sönnu heimkynnum.

Við erum þar með öll á leiðinni heim og sú hugsun kemur skýrt fram í þekktu ljóði borgarskáldsins Tómasar Guðmundssonar:

Tilvera okkar er undarlegt ferðalag.

Við erum gestir og hótel okkar er jörðin.

Einir fara og aðrir koma í dag

því alltaf bætast nýir hópar í skörðin.

Við horfum til baka og um leið fram á veginn.

Já, þetta líf, er í senn gleðilegt fyrirbrigði en líka glíma. Við fögnum börnum við fæðingu og gleðjumst svo yfir þroska þeirra og hvernig þau læra að ganga lífsveginn í gleði sinni og sorgum.

Tóta fékk að reyna mikinn harm. Ung missti hún föður sinn. Missir föður fyrir 8 ára hnátu er sár reynsla. Þórunn glímdi alla ævi við föðurmissinn og e.t.v. var sú sorg helsta orsök þess að hún var haldin nokkrum kvíða. En hún var harðjaxl sem aldrei gafst upp.

Hún gegndi því hugrakka hlutverki um árabil að kenna börnum og unglingum dönsku. Já, það þarf kjark og úthald til að kenna dönsku, sem er afar mikilvægt fag, í menningar- og sögulegu tilliti, en óvinsælt í margra augum og jafnvel talið gagnslaust.

Það er við hæfi að leiða fram einn frægasta Dana allra tíma, Søren Kirkegaard, heimspeking, sem enn er lesinn víða um heim sökum innsæis hans í mannlega tilveru. Frægasta bók hans ber heitið Frygt og bæven eða Uggur og ótti og fjallar um tilvist manneskjunnar í ótryggum heimi. Um hugsun hans fann ég þetta á vefnum:

Kvíði sem grunnstaða mannsins. Kierkegaard lýsir kvíðanum ekki sem sjúkdómi heldur sem fylgifiski frelsisins – við finnum fyrir svima þegar við stöndum frammi fyrir raunverulegum valkostum sem enginn getur tekið fyrir okkur. Á tímum þar sem kvíði er oft skilinn eingöngu sem klínískt vandamál sem á að „laga”, býður Kierkegaard aðra sýn: kvíðinn getur verið merki um að maður standi frammi fyrir einhverju sem raunverulega skiptir máli.

Þennan ugg og kvíða trúi ég að við þekkjum öll. Lífið er barátta og flókið verkefni. Við réðum t.d. engu um uppruna okkar. Við fengum lífið að gjöf og þurfum að læra að meðhöndla þann fjársjóð og tækifæri sem fylgja lífinu.

Hinn danski, Kim heitinn Larsen, hafði sinn skilning á lífinu og söng:

Livet er langt, lykken er kort,

salig er den, der tør give det bort.

Fyrirgefið framburðinn!

Og nú erum við hér saman til að kveðja hana Þórunni sem hefur lokið gjöfulli lífsgöngu sinni og glímu. Hún er horfin til nýrrar tilvistar, komin heim í „þarveruna“, en minningarnar lifa með okkur í „hérverunni“.

Æviágrip

Þórunn Elísabet Baldvinsdóttir fæddist í Reykjavík 16. maí 1951. Hún lést á líknardeild Landakotsspítala 19. júlí 2026.

Foreldrar Þórunnar voru hjónin, Jón Baldvin Guðmundsson, veitingamaður, f. 3. júní 1914, d. 28. mars 1959, og Guðný Sigríður Jóhannsdóttir, verslunarkona, f. 29. janúar 1916, d. 26. maí 1993.

Þórunn var einkabarn þeirra. Seinni eiginmaður Guðnýjar var Þorsteinn Þorbjörnsson, bókari, f. 1. nóvember 1915, d. 13. júlí 1987.

Eftirlifandi eiginmaður Þórunnar er Jón Vilberg Högnason, læknir, f. 10. júní 1952. Þau giftu sig 12. september 1975 í Reykjavík.

Börn Þórunnar og Jóns eru:

1) Guðný Steinunn, f. 1974, eiginmaður hennar er Arnar Hallsson, f. 1972.

Börn þeirra eru:

Valdís Birta, f. 1993,

Hilmir Vilberg, f. 2002 og

Þórdís Elísabet, f. 2008.

Barnabörn þeira eru Þórey María, Arnar Berg og Lilja Marín.

2) Högni Baldvin, f. 1979, eiginkona hans er Birgitta Bjarnadóttir, f.1979.

Börn þeirra eru:

Jón Oddur, f. 2008,

Baldvin Þór, f. 2008, og

Vilberg Kári, f. 2015

3) Þorsteinn Baldvin, f.1993, eiginkona hans er

Hyeyoung Nam, f.1989.

Dóttir þeirra er

Þórunn Seyeon Nam, f. 2021.

Þórunn byrjaði ung að aðstoða móður sína við verslunarrekstur. Hún útskrifaðist frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1972. Þar kynntist hún eftirlifandi eiginmanni sínum sem og fjölmörgum vinkonum sem haldið hafa góðu sambandi alla tíð síðan. Þórunn útskrifaðist með BA próf í dönsku og bókasafnsfræði frá Háskóla Íslands árið 1979. Hún fylgdi eiginmanni sínum til Connecticut í Bandaríkjunum þar sem hann var í framhaldsnámi í læknisfræði á árunum 1981-1986. Eftir Ameríkuförina nam hún uppeldis- og kennslufræði við Háskóla Íslands og kenndi við Tækniskóla Íslands í tvö ár. Lengst af kenndi Þórunn dönsku í Hagaskóla eða í rúm 30 ár. Þórunn hafði sterkar taugar til Danmerkur sem hún heimsótti oft og var mikill aðdáandi danskrar hönnunar og matarmenningar.

Fjölskyldan rifjaði upp margt eftirminnilegt á fundi okkar. Þar kenndi margra grasa.

Þorsteinn Baldvin – Steini – hefur verið búsettur í Kóreu síðasta áratug og komst ekki í útförina en biður fyrir kveðju frá sér og konu sinni og dóttur. Hann var hér í vor í um mánuð og sat alla daga hjá mömmu sinni á spítalanum og síðustu ár talaði hann við hana á Facetime á hverjum degi með dóttur sinni Þórunni, 4 ára, kölluð Tóta, sem ömmu þótti afar vænt um.

Þá læt ég fygja kveðju frá kollegar Jóns, Gizuri Gottskálkssyni og konu hans, Elínu Sigfúsdóttur, sem eru erlendis. Þau senda samúðarkveðjur til ástvina allra.

Jón og Tóta léku sér saman á leikvellinum við Austurbæjarbíó þegar þau voru á 3ja ári. Pabbi Tótu rak kaffistofu á Laugavegi 64 sem bar heitið „Vöggur“ en hann lést á Landakoti úr hvítblæði aðeins 42ja ára og Tóta kvaddi á líknardeildinni í sama húsi.

Hún var ákveðin og stjórnsöm og næm á hið góða í fólki. „Þess vegna valdi hún þig, Nonni minn!“, sagði fjölskyldan á fundi okkar.

Hún skildi gildi menntunar, vildi koma öllum til þroska og svo var hún einstaklega greiðvikin. Þegar hún fór t.d. í sjúkraþjálfun hafði hún oftar en ekki einhvern með sér sem þurfti sömu þjónustu. Hún var afar hugulsöm og hjálpsöm.

Tóta var framkvæmdaglöð og fór létt með það að brjóta niður veggi og breyta heimilinu. Hún sneri öllu við á örskotsstund og eitt sinn kom Jón heim og sneri við í dyrunum. Hann hélt hann væri í röngu húsi! En Tóta hafði þá endurskipulagt allt, keypt nýtt rúm og húsgögn í eitt herbergið, sem hún gerði klárt fyrir konu sem þurfti aðstoð og var sjúklingur Jóns. Konan bara flutti inn og naut elskusemi Tótu og fjölskyldu sem varð að una því að allt var breytt!

Hún kenndi mörgum í Hagaskóla og sumir nemenda hafa haldið sambandi við hana alla tíð. Tóta bjargaði mörgum erfiðum nemendum og kom þeim á réttan veg, hafði einstakt lag á þeim, gaf þeim jafnvel að borða og reddaði fötum á suma. Hún átti það til að fara með þá órólegustu í ísbíltúr.

Þegar hún lá á Landakoti og Krabbameinsdeildinni komu til hennar fyrrverandi nemendur eða foreldrar fyrrverandi nemenda sem voru sumir hverjir starfsmenn spítalans, til að þakka henni fyrir. Alls staðar sem hún kom tók hún að sér aðila sem þurftu mest á henni að halda. Hún hafði víðtækt tengslanet og gat hjálpað fólki í allskonar vanda að finna lausnir, fá tíma hjá læknum o.s.frv.

Hún var vakin og sofin yfir velferð barna sinna. Var ætíð óróleg þegar þau voru í flugferðum og af sömu orsök var það henni ekki auðvelt að eiga son sem flugstjóra! Hún fylgdist oft með appi sem birtir ferðir flugvéla og fylgdist vel með vél Högna! Hún óttaðist mest að missa þau. Þessa tilfinningu þekkjum við öll sem eigum börn og barnabörn. Kvíði er fylgifiskur lífsins í ótryggum heimi.

Þau hjónin kynntust á róló eins og fyrr sagði en það var í MH sem leiðir þeirra lágu í alvöru saman. Já, í MH var mikið stuð og þar voru rætur hinna þekktu Stuðmanna. Falleg eru þau og hárprúð á brúðkaupsmyndinni við dyr litlu Árbæjarkirkju. Sólin skín og framtíðin blasir við.

MH hefur skilað mörgu góðu fólki úr sínum ranni, sem sumt hefur gert garðinn frægan, meðan aðrir hafa lagt þjóðfélaginu til krafta sína án þess að berja mikið í bumbur. Bekkjarfélagar hennar í 1D hafa haldið saman í gegnum árin.

Okkur Verzlingum þótti hippaliðið í MH og lærdómsfólkið í lopapeysunum í MR vera svona eins og börn á róló og um leið ögn sveitó en líka dálítið kúl!

Tóta var hress og glaðbeitt með sitt rauða hár og alltaf að gera fólki gott. Hún horfir til okkar á forsíðu sálmaskrárinnar, kona á besta aldri með augun skörp, brosið blítt, kærleika í hjarta, vonglöð, bjartsýn og fögur manneskja.

Hún var einbirni og e.t.v. var það þess vegna að hún átti svo margar vinkonur. Þá var hún listakokkur og átti margar góðar uppskriftir. Svo hafði hún ætíð sterkar taugar til Danmerkur, en eins og við vitum eru Danir einkar flínkir í að „hygge sig“ og sumir segja að matargerð þeirra tróni á toppi matarhefða Norðurlanda.

Þegar ég kynntist þeim og vann prestsverk fyrir fjölskylduna bjuggu þau í Sörlaskjólinu. Svo er það sumarhúsið við Apavatn sem var mikilvægur samkomustaður fjölskyldunnar og ekki síst um verzlunarmannahelgina. Seinustu árin hafa Jón og Tóta búið í Lundarhverfi í Kópavogi.

Tóta var smekkmannskja og kunni að meta góða, fallega hönnun og Epal var hennar uppáhaldsverslun. Hún var mikil selskapsmanneskja og oft var slegist um að sitja hjá henni í veizlum. Hún hafði stórt tengslanet og var hreinskilin í samskiptum. Þá nefndi fjölskyldan að hún hefði verið haldin mikilli bíladellu.

Tóta veiktist alvarlega árið 2014 og glímdi við margskonar áskoranir í þeim efnum. Kímt var yfir því að þegar hún var á líknardeild, þar sem fólk á að halda kyrru fyrir, þá kom hún sér í sjúkraþjálfun og eitt sinn tékkaði hún sig út af spítalanum og mætti í partý og var þar hrókur alls fagnaðar.

Jón hefur staðið henni við hlið, verið henni sem klettur, og þau hvort öðru í blíðu og stríðu og notið lífsins saman. Jón hefur m.a. yndi af söng og syngur með Söngfélagi hjartalækna. Svo er hann áhugamaður um gamalt söngvatn, en ég fer ekki lengra út í það, en ég gef mér það að hjartalæknar geti auðveldlega sungið í takti svona eins og hjörtum er tamt að tifa. Og hér heyrum við fagra tónlist, lög sem vísa til minninga og fortíðar og sálma sem vísa fram á veginn og upp á við, til himinsins heim.

Lífið hefur í sér fólginn takt. Nótt og dagur. Vetur, sumar, vor og haust. Að vaka og vinna, sofa og hvílast.

Taktur virðist vera eitt af grundvallarlögmálum tilverunnar — endurtekning, sveifla, púls, sem gengur í gegnum allt frá minnstu ögnum til stærstu kerfa alheimsins.

Getur það verið að lífið haldi takti eftir dauðann? Getur verið að líf sem tifaði árum saman, hjarta sem sló viðstöðulaust í áratugi, verði bara að einhverskonar eilífri kyrru í þessum heimi sem allur iðar og tifar? Og hvað verður um vitundina í brjósti okkar, sem er aðeins ögn af vitund alheimsins, sem engin vísindi geta skilgreint eða hafa brotið til mergjar? Þar tekur skáldskapurinn við, goðsögnin, trúin og hægra heilahvelið, – sem hefur verkaskipti við hið vinstra – og hefur þann hæfileika að sjá og skilja hið stóra samhengi alls sem er, sér lengra, horfir dýpra, lyftir sér á vængjum hærra, já, – Hærra minn Guð til þín.

Lífið er undur og við skiljum aðeins ögn af því undri öllu. Börn eru oft miklir spekingar því hugur þeirra er svo tær og opinn. Það minnir mig á orð Jesú:

„Ég vegsama þig, faðir, Drottinn himins og jarðar, að þú hefur hulið þetta spekingum og hyggindamönnum en opinberað það smælingjum.“

Týnum ekki barninu í okkur!

Verkefni lífsins bíða okkar. Lífið færir okkur margt óvænt. Vissulega er það hluti af lífinu að hafa áhyggjur og kvíða. Kvíði er ekki sjúkdómur samtímans. Tilvistarkvíði hefur fylgt mannkyni frá örófi alda.

Um þessar mundir flykkist fólk til að sjá Ódysseifskviðu í kvikmyndahúsum. Stórbrotið söguljóð Hómers er talið vera frá síðari hluta 8. aldar f.Kr. og telur um tólfþúsund ljóðlínur. Það fjallar um heimför grísku hetjunnar Odysseifs frá Tróju að Trjójustríðinu loknu til heimabyggðar sinnar á eynni Íþöku. Ljóðið tjáir lífsbaráttu og sigur sem felst í heimkomu. Þetta stef kemur víða fram á ólíkan hátt í margvíslegum menningararfi veraldar, einnig í okkar kristnu menningu.

„Tilvera okkar er undarlegt ferðalag. Við erum gestir og hótel okkar er jörðin.“

Við erum á leiðinni heim, en þurfum að sigrast á þeim þrautum sem mæta okkur á lífsveginum og svo að sigrast á okkur sjálfum. Ekki svo að skilja að sigur á þeim þrautum sé aðgöngumiði að himninum, heldur verkefni sem þjónar okkur sjálfum við að styrkja sjálfsmynd og eigin tilvist.

Við erum öll á leiðinni heim eins og Ódysseifur og allt fólk, allar heimsins hetjur. Þú ert þar á meðal.

Lokaversið í bæn sér Hallgríms sem áður var vitnað í er til trúarstyrkingar á lífsveginum og án efa ort gegn tilvistarkvíða. Þar segir skáldið vitra og lífsreynda:

6 Ljóst þegar lífið dvín
leið þú mig heim til þín
í föðurlandið fríða,
firrtan við allan kvíða.
Jesús mér fylgi’ í friði
með fögru englaliði.

Guð blessi minningu Þórunnar Elísabetar Baldvinsdóttur og Guð blessi þig sem enn ert á leiðinni heim.

Amen

—

Ritningarlestrar við athöfnina:

Sálmur 23

Drottinn er minn hirðir,

mig mun ekkert bresta.

2Á grænum grundum lætur hann mig hvílast,

leiðir mig að vötnum þar sem ég má næðis njóta. [

3Hann hressir sál mína,

leiðir mig um rétta vegu

fyrir sakir nafns síns.

4Þótt ég fari um dimman dal

óttast ég ekkert illt

því að þú ert hjá mér,

sproti þinn og stafur hugga mig.

5Þú býrð mér borð

frammi fyrir fjendum mínum,

þú smyrð höfuð mitt með olíu,

bikar minn er barmafullur.

6Gæfa og náð fylgja mér

alla ævidaga mína

og í húsi Drottins

bý ég langa ævi.

Guðspjall:

25 Því segi ég yður: Verið ekki áhyggjufull um líf yðar, hvað þér eigið að eta eða drekka né heldur um líkama yðar, hverju þér eigið að klæðast. Er lífið ekki meira en fæðan og líkaminn meira en klæðin? 26 Lítið til fugla himinsins. Hvorki sá þeir né uppskera né safna í hlöður og faðir yðar himneskur fæðir þá. Eruð þér ekki miklu fremri þeim? 27Og hver yðar getur með áhyggjum aukið einni spönn við aldur sinn?[
28 Og hví eruð þér áhyggjufull um klæðnað? Hyggið að liljum vallarins, hversu þær vaxa. Hvorki vinna þær né spinna. 29 En ég segi yður: Jafnvel Salómon í allri sinni dýrð var ekki svo búinn sem ein þeirra. 30 Fyrst Guð skrýðir svo gras vallarins sem í dag stendur en á morgun verður í ofn kastað, skyldi hann þá ekki miklu fremur klæða yður, þér trúlítil!
31 Segið því ekki áhyggjufull: Hvað eigum vér að eta? Hvað eigum vér að drekka? Hverju eigum vér að klæðast? 32 Allt þetta stunda heiðingjarnir og yðar himneski faðir veit að þér þarfnist alls þessa. 33 En leitið fyrst ríkis hans og réttlætis, þá mun allt þetta veitast yður að auki. 34 Hafið því ekki áhyggjur af morgundeginum. Morgundagurinn mun hafa sínar áhyggjur. Hverjum degi nægir sín þjáning.