Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Bálför frá Árbæjarkirkju, föstudaginn 4. apríl 2025 kl. 13

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

+Þórir Gunnlaugsson

1944-2025

skrifvélavirki

frá Ísafirði

Fjölmargir einstaklingar spila í happdrættum og vænta auðvitað vinnings og helst þess að ná í stóra pottinn.

Hver er stærsti vinningurinn? Það er lífið!

Lífið er gjöf. Mikið undur er það að hafa fengið að fæðast og lifa á þessari jörð. Lífið er gjöf og um leið er það köllun og ábyrgð.

Líklega lenda flestir vinningshafar í Lottóum heimsins sem fá þá stærstu, að þeir missa fótanna og lenda í klandri með allt saman. Auður er valtastur vina.

En stóra spurningin er: Hvernig förum við með lífsvinninginn okkar?

Að baki veröldinni er vit og hugsun, sköpunarmáttur og tilgangur. Heimurinn er ekki tilviljun og við ekki heldur. Við erum sett á lífsveginn til að lifa og starfa og til að finna merkingu og tilgang lífsins.

Lífið er í samhengi. Við getum sagt að við séum í samhengi lífríkisins, því við erum án nokkurs vafa hluti þess. Við erum í raun mold. Allt sem við neytum er komið af jörðu, allur matur, loft og vatn. Við lifum á og af jörðinni, erum eins og fiskur í vatni, umvafin náttúru og kröftum hennar.

Þetta hefur mannkynið vitað um aldir og skýr er hugsun fornaldar sem kemur fram í Gamla testamentinu:

Í sveita þíns andlitis skaltu brauðs þíns neyta

þar til þú hverfur aftur til jarðarinnar

því af henni ertu tekinn.

Því að mold ert þú

og til moldar skaltu aftur hverfa. (1. Mós 3.19)

Um aldir hefur fólk innan ólíkra trúarbragða og jafnvel trúleysis líka, haft þá tilfinningu og vitund að við séum hluti stærri heildar. Spurningin er hve stór þessi heild sé. Við lifum í samhengi náttúrunnar en svo eru fylgjendur ólíkra trúarbragða með vitundina um hið stærra samhengi. Við kristnitöku árið 1000 kom fram skýr skilningur um að skilja á milli skapara og sköpunar í orðum Snorra goða um að eldgos sem þá hafði hafist og heiðnir menn töldu sendingu sinna guða til að refsa þeim sem vildu yfirgefa Ásatrú. Gott er að muna þá aðgreiningu í landi þar sem gos átti sér stað í Grindavík í fyrradag. Náttúran er ekkert lamb að leika sér við. Það þekkja Íslendingar. En Guð þarf ekki að leika sér með eld til að hrella fólk heldur er það hin ópersónulega náttúra sem fer sínu fram og ógnar. Skil eru á milli sköpunar og skapara.

Kristin trú setur líf okkar í hið stóra samhengi. Við búum í góðu landi enda þótt hér gjósi og vetur séu oft harðir og sumrin stundum einskonar „sumarlíki“ (nýyrði höfundar). Landið er gott og gildagrunnur góður, en hann þarf að vernda og styðja. Kristnu löndin í heiminum eru eftirsótt af fólki sem tekur sig upp úr öðru samhengi og sækist eftir þeim gæðum sem okkar heimshluti hefur komið sér upp með blóði, svita og tárum, í deiglu kristinnar trúar, stjórnmálahreyfinga, háskóla, verkalýðshreyfinga og fleiri heilda sem mótað hafa hugsunina um nútíma mannréttindi sem öll eiga rætur í kenningum Krists.

Lífið er köllun og ábyrgð. Auðvelt er það ekki. Við upplifum mikla gleði og stór tækifæri, en lífinu fylgir mótlæti af ýmsu tagi. En hvernig getum við lifað lífinu vel? Ég mun reyna að svara því að einhverju leyti síðar í þessari ræðu.

Við minnumst hér í dag góðs drengs sem lokið hefur lífsgöngu sinni.

Þórir Guðmundur Gunnlaugsson fæddist á Ísafirði 2. ágúst 1944 í nýstofnuðu lýðveldi. Hann lést á Landspítalanum við Hringbraut 20. mars 2025.

Foreldrar hans voru hjónin Guðrún Aðalbjörg Stefánsdóttir Richter, f. 21. maí 1921, d. 8. desember 1981, og Gunnlaugur Guðmundsson f. 20. mars 1920, d. 2. apríl 2004.

Þórir var annað barn þeirra hjóna af fimm.

Systkini hans eru Stefán, (látinn),

Gunnar, maki Eygló Óskarsdóttir,

Ásta Jónína (látin), maki Sigurður Hallgrímsson og

Ingibjörg, maki Björn Birgisson.

Hinn 19. júlí 1969 kvæntist Þórir, Sigurveigu Einarsdóttur. Hún er dóttir Einars Ásgeirssonar og Karlottu Karlsdóttur.

Leiðir þeirra skildu 1994.

Börn þeirra:

1) Stefán Örn f. 1967 fyrrverandi maki Auður Eva, synir þeirra eru:

Hugi Rafn f. 2000 maki Henný Mist og

Hákon Orri f. 2005.

2) drengur f. 25. feb. – d. 2. mars 1968.

3) Ingibjörg Ásta f. 1970, maki Halldór Ágúst, dætur þeirra eru: Unnur Petrea f. 1998,

Fanney Lóa f. 2005 og

Henný Lára f. 2007.

4) Sigþór f. 1988, maki Sæunn Heiða, börn þeirra eru:

Hrafnþór Hendrik f. 2020 og

Helena Fanndís f. 2023.

Þórir ólst upp á Ísafirði. Hann byrjaði ungur að hjálpa Olsen fjölskyldunni í rækjuvinnslunni og vann sem unglingur við beitningar í Edinborgarhúsinu á Ísafirði.

Eftir skólagöngu í Barnaskóla og Gagnfræðaskóla á Ísafirði lá leiðin til Reykjavíkur.  Hann fór að vinna í Loftskeytastöðinni í Gufunesi. Síðan hóf hann nám í Iðnskólanum í Reykjavík í skrifvélavirkjun og var með meistararéttindi í þeirri iðn. Seinna öðlaðist hann réttindi í rafeindavirkjun enda öll tæki að breytast og þróunin hafin í átt til hins stafræna sem við lifum nú og hrærumst í.

Eftir námið fékk hann vinnu hjá Magnúsi Kjaran í Tryggvagötu við viðgerðir á reiknivélum, ljósritunarvélum, faxtækjum og ritvélum. Síðan starfaði hann á Skrifvélinni á Suðurlandsbraut hjá honum Markúsi vini sínum. Hann endaði svo starfsferilinn hjá Nýherja.

Hann átti ýmis áhugamál. Ungur var hann liðtækur snókerspilari. Snemma varð hann mikill áhugamaður um skák og tefldi alla tíð bæði hér heima og erlendis. Einnig hafði hann mjög gaman að fylgjast með enska boltanum en gat nú þó ekki gert báðun sonunum til hæfis í þeim efnum!

Þórir fæddist agnarsmár sem fyrirburi og Gunnlaugur pabbi hans setti hann í skókassa ofan á miðstöðvarofn og vakti yfir honum og mataði hann með teskeið. Gunnlaugur var alltaf stoltur af því að hafa haldið í honum lífi.

Þórir lést á afmælisdegi föður síns, 20. mars, þegar liðin voru 105 ár frá fæðingu hans.

Ég man Þóri vel og fjölskyldu hans alla á Ísafirði. Hann var nokkrum árum eldri en ég og við Ásta heitin systir hans jafnaldrar.

Þórir var snyrtimenni og ætíð vel klæddur. Hann var brosmildur og bjart yfir honum, ögn stríðinn og átti það til að spyrja fólk ögrandi spurninga með glimt í auga. Ég hitti hann stundum í Reykjavík þegar hann vann hjá Kjaran og gerði við Addo-reiknivélarnar, sem ég þekkti á námsárum mínum í endurskoðun, en þá sat maður oft og reiknaði daginn inn og daginn út og þá þóttu Addo-vélarnar liprustu rafmangsreiknivélar á markaðnum og svo komu kúluritvélarnar frá IBM sem þóttu bylting.

Þórir var einn margra Ísfirðinga sem fluttu suður. Það hafa verið örlög margra kaupstaða vítt og breitt um landið, að höfuðborgin sogar til sín vinnuafl. Árum saman fór a.m.k. þriðjungur úr hverjum árgangi á Ísafirði í langskólanám og þeir einstaklingar komu fæstir til baka.

Fyrr var minnst á tengsl Þóris við rækjuvinnslu en rækjuveiðar á Íslandi hófust á Ísafirði og þar var Olsen fjölskyldan í fararbroddi. Sagan segir að margir hafi furðað sig á þessum norska sjómanni, Símoni Olsen, sem var að eltast við marflær inn um allt Ísafjarðardjúp! Guðrún móðir Þóris og Magnúsína, kona Símonar, voru systur.

Þórir minntist Magnúsínu í Morgunblaðinu árið 2004, en hann og Sigþór höfðu heimsótt hana skömmu fyrir andlátið. Þar sagði hann m.a.:

„Ég gat talað við hana um góðu gömlu dagana fyrir fimmtíu árum síðan, þegar byrjað var að pilla rækju í þvottahúsinu í Tangagötunni, allir fullir eldmóði og framtíðin blasti við … Magga var alla ævi mjög trúuð kona og það hjálpaði henni að komast í gegn um þann mikla ástvinamissi sem hún varð fyrir á lífsleiðinni.“ (Tímarit.is)

Nú bíðum við vors og sumars. Veturinn getur verið erfiður. Lífið er barátta. Við þurfum hvern dag að ákveða að lifa, að takast á við daginn, horfast í augu við okkur sjálf og við samferðafólkið.

Þórir átti sína glímu í lífinu. Þórir og Sigurveig höfðu verið gift í 25 ár þegar þau skildu. Skilnaður er atburður sem hefur áhrif á fólk og ekki síst börn. Svo var það áfengið sem tók sinn toll af lífi hans. Hins vegar var hann þannig gerður að hann vantaði aldrei í vinnu. Félagar hans að Vestan komu oft í heimsókn í Þórufellið og þá voru rifjaðar upp sögur og skálað. En svo kom að því að hann tók á sínum málum, fór í meðferð og hætti. Hann stundaði AA-fundi í 25 ár og var virkur í að stuðla að fundahaldi t.d. á Litla-Hrauni og víðar. Hann fór margar ferðir til útlanda eftir að hann varð allsgáður og var nokkur ár í Tælandi frá nóvember og fram í mars. Í Tælandi voru oft margir landar hans sem ekki voru eins vel áttaðir. Þórir reyndist þeim vel og hafði jafnvel hönd í bagga með fjármálum þeirra margra, sem enn voru „að djúsa“ því Þórir vildi tryggja að þeir ættu fyrir heimferðinni þegar þar að kæmi og stæðu ekki vegalausir, slyppir og snauðir á flugvellinum.

Lífið breyttist algjörlega þegar áfenginu sleppti. Þá STÆKKAÐI tíminn og hann gat boðið börnum sínum á landsleik í fótbolta, farið í ísbíltúr á sunnudegi og um alla Vestfirði eins og þeir Sigþór gerðu eitt sumarið og svo fóru þeir allan hringveginn á einni helgi. Já, sumt var bara tekið með trukki!

Þrátt fyrir skilnað þeirra hjóna var gagnkvæm væntumþykja til staðar. Þórir færði henni t.d. konfektkassa á jólum og hún bakaði handa honum smákökur!

En það er eitt sem ég verð að koma að, það er að systkini í hvaða fjölskyldu sem er, sem fædd eru með nokkru millibili, eins og börn Þóris og Sigurveigar, eiga í raun ekki sömu foreldra. Þetta kanna að hljóma undarlega en ég skal útskýra hvað ég meina. Foreldrar eru ekki kyrrstætt fyrirbrigði. Þeir breytast, fjárhagur vænkast og getur líka hrunið, þroski eykst og færni með hverju árinu sem líður og þess vegna upplifir elsta barn foreldra sína á allt annan hátt en það yngsta. Segja má að engin systkini eigi í raun nákvæmlega sömu foreldra því allt er breytingum undirorpið. Og svo er lífið á fleygiferð og atburðir daganna hafa áhrif og jafnvel háttúruhamfarir eins og óveður og jafnvel eldgos.

Hann varð fyrir því að brotna á ökkla er hann hrasaði í hálku fyrir rúmu ári og var hann að mestu fastur heima að Reiðvaði í Norðlingaholti sl. ár en gat staulast um með göngugrind. Börnin litu eftir honum og önnuðust m.a. innkaup fyrir hann. En svo greindist hann með krabbamein í desember sl. sem leiddi til þess að hann fór í lungnaaðgerð 11. mars.

Ástvinir heimsóttu hann og þau Búgga systir og Bjössi fóru til hans skömmu fyrir andlátið og hann var glaður og hress. Aðgerðin gekk vel en svo fékk hann lungnabólgu sem gerði útslagið. Hann lést á Landspítalanum við Hringbraut, 20. mars, á afmælisdegi föður síns, eins og fyrr var getið, pabba sem hafði gert allt sem í hans valdi stóð, til að bjarga Þóri í frumbernsku.

Já, svona hangir nú lífið á bláþræði, í raun alla ævina. Lífið er undur! Og lífið er breytingum undirorpið. Lífið er allt á iði. Tíminn flýgur og andartakið er allt í einu orðið að fortíð og enginn veit hvort næsta andartak raungerist. Hvenær lýkur þessu lífi? Það veit enginn sem betur fer.

Hvað er þá til ráða? Ísfirðingurinn, Pétur Sigurgeirsson, sóknarprestur á Akureyri og síðar biskup Íslands, sem vígði mig til prests, sagði við okkur vígsluþega, þegar hann undirbjó okkur: „Tak ráð í tíma og treystu Guði.“ Orðin eru seinni partur grafskriftar yfir presti í Möðruvallarkirkjugarði í Eyjafirði. Kveðja prests var ætluð eftirlifendum hans:

Minnstu þess maður

hvað mestu varðar

tak ráð í tíma

og treystu Guði.

Já, það er þess virði að íhuga þessa hvatningu meðan enn er dagur.

Jóhannes guðspjallamaður var unglingur þegar hann kynntist Jesú og var sá eini úr hópi postulanna sem ekki dó píslarvættisdauða. Hann var djúpvitur guðfræðingur og sagði þetta um að sigra í lífinu:

„Hver er sá, sem sigrar heiminn, nema sá sem trúir, að Jesús sé sonur Guðs?“ (1. Jók. 5.5)

Í tvö þúsund ár hefur fólk einmitt komist að raun um, að þetta er satt. Þarna liggur stærsti vinningur lífsins. En reynslan af Kristi og af trúnni er ekki sú að allt verði slétt og fellt, heldur sýnir Kristur okkur hvernig við getum sigrast á erfiðleikunum með því að sækja okkur styrk í samfylgd með Kristi og íhuga þjáningu hans, dauða og upprisu.

Nú stendur fastan yfir og hún hefur það þema að íhuga þjáninguna og hvetur okkur til að lifa ögn einfaldara lífi og fagna svo hjartanlega á páskum með sælgæti og veislumat. Og ég nefni það hér í leiðinni að fastan hefur verið grundvöllur efnahagslífs Íslendinga í 500 ár og fært okkur auð þann sem dugði til að byggja nýtt þjóðfélag. Og hvert er prestur nú að leiða umræðuna? Ég skal svara því! Helsta undirstaða velgengni þjóðar okkar, fyrir utan landbúnað, hefur verið fiskveiðar. Saltfiskurinn sem við seldum og seljum enn til kaþólsku landanna í heiminum, sem borða saltfiskinn okkar árið um kring og allra helst á föstunni, hefur greitt götu velmegunar okkar um aldir. „Lífið er saltfiskur“ sagði höfuðpersónan í verki Nóbelsskáldsins, Salka Valka í Grindavík forðum daga.

Fastan er tími Passíusálmanna, sem eru fágætt listaverk á heimsmælikvarða, sem tjá djúpan skilning séra Hallgríms á þjáningu Krists og sýn á eigið líf, missi, sjúkleika og mótlæti af mörgu tagi.

Við eigum þennan dýra arf, sem sumir óttast að þjóðin muni tapa, snúi hún ekki af helvegum þeim sem hún virðist hafa verið ginnt

til síðustu árin.

Ég má til með að tala aðeins um AA-samtökin sem eru einn af ótal ávöxtum kristinnar trúar. Öll þau mannréttindi sem við teljum dýrmæt eru sprottin af sömu rót og AA. Samtökin voru Þóri lífsbjörg í vissum skilningi.

Samtökin hjálpa milljónum um allan heim með sínu hljóðláta starfi og einfaldri hugmyndafræði sem er um leið djúpvitur og sönn.

Fullyrða má að Samtökin spari íslenskri þjóð gríðarlega fjármuni á hverju ári en þau krefjast þó einskis. Þau spara á óbeinan hátt: heilbrigðisþjónustu, fækka slysum, fækka ótímabærum dauðsföllum. Þau spara ríkinu mikið en valda Ríkinu með stórum staf, þ.e. Vínbúðinni, tekjutapi um leið! En það „tap“ vegur hið jákvæða upp margfaldlega.

AA-bænin virðist einföld en hún er þrungin visku. Hún er eftir bandaríska guðfræðinginn Reinhold Niebuhr. Bænin birtist fyrst á prenti í dagblöðum í byrjun 4. áratugs liðinnar aldar. Hún hefur verið notuð af og öðrum sem rakin eru til vinanna Bobs og Bills sem hittust til að styrkja hvorn annan í baráttunni við Bakkus árið 1935.

Bænin er þrjú erindi en þekktast er fyrsta erindið. Ég mun fara með lengri gerðina hér á eftir.

Gefum gaum að þessari góðu bæn, lærum hana og geymum í hjarta okkar á lífsleiðinni og við munum upplifa Hann sem sigraði heiminn og gefur heiminum líf og okkur sigur í lífi og dauða, stærsta vinninginn sem í boði er!

Jóhannes postuli var með þetta á hreinu og ég endurtek orð hans:

„Hver er sá, sem sigrar heiminn, nema sá sem trúir, að Jesús sé sonur Guðs?“ (1. Jók. 5.5)

Dýrð sé Guði, Föður og Syni og Heilögum anda. Amen.

—

Guð – gef mér æðruleysi

til að sætta mig við það sem ég fæ ekki breytt,

kjark til að breyta því sem ég get breytt

og vit til að greina þar á milli.

Að lifa einn dag í einu,

njóta hvers andartaks fyrir sig,

viðurkenna mótlæti sem friðarveg,

með því að taka syndugum heimi eins og hann er,

eins og Jesús gerði en ekki eins og ég vil hafa hann

og treysta því að þú munir færa allt á réttan veg

ef ég gef mig undir vilja þinn

svo að ég megi vera hæfilega hamingjusamur í þessu lífi

og yfirmáta hamingjusamur með þér þegar að eilífðinni kemur.

Amen