Örn Bárður Jónsson – and "BARD-art"

Texti ræðunna og hljóðupptaka er hér aðeins neðar.

Minningaroðin er hægt að lesa og hlusta á hér fyrir neðan – og sálmakráin er allra neðst.

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

+Baldvin Jóhann Erlingsson

1946-2024

Útför frá Kópavogskirkju

fimmtudaginn 11. apríl kl. 13

Jarðsett í Kópavogskirkjugarði

Skáldskapur er forsenda allra vísinda, hæfileikinn til að túlka veruleikann, með listrænum hætti. Skáldin rituðu forðum og rita enn. Svo segir á einum stað: “Sleipnir var áttfættur hestur Óðins í norrænni goðafræði. Sleipnir fór um á skeiði og er sagður hafa myndað Ásbyrgi, en það er formað eins og hófur.”

Ásbyrgi er meðal allra fegurstu staða landsins. Í Ásbyrgi voru rætur Baldvins Jóhanns og þar átti hann góða bernsku.

Hann fæddist 9. september 1946 á Húsavík og lést laugardaginn 6. apríl 2024 á Hjartadeild Landspítalans.

Foreldrar hans voru Sigrún Baldvinsdóttir, húsfrú og Erlingur Jóhannsson, bóndi og skógarvörður í Ásbyrgi. Hún var úr Kinninni en hann frá Arnarnesi í Kelduhverfi, en lengst af bjuggu þau í Ásbyrgi, stunduðu þar búskap og síðar skógarvörslu.

Systur Baldvins eru: Sigurveig, sem lést 2015, Hulda og Kristín.

Eftirlifandi eiginkona Baldvins er Guðrún Helga Jónsdóttir.

Synir þeirra eru tveir:

1) Björn, sambýliskona Marianne Juul. Börn Björns með Hrönn Guðjónsdóttur eru Guðjón Birkir og Dagný.

2) Jón Halldór, eiginkona Stella Thors. Börn þeirra: Baldvin Smári og Anita. Börn Jóns með Anne D. Carstens eru Andrea Rosenberg og Guðrún Helga. Börn með Sigríði Jóhönnu Haraldsdóttur eru Viktor Örn og Ísak Logi.

Baldvin ólst upp í Ásbyrgi til 16 ára aldurs, en þá fluttu foreldrar hans til Reykjavíkur. Hann tók gagnfræðapróf frá Vogaskóla.

Baldvin starfaði lengst af við bílasölu og var í þrjátíu ár sölustjóri Honda-umboðsins. Ekki gat hann setið auðum höndum þegar á eftirlaun var komið og eftir tvo mánuði réð hann sig sem vaktstjóra hjá Olís í Hamraborg, Kópavogi, og var þar í sjö ár.

Hann fór um sem Sleipnir, en nafnið merkir þann sem rennur hratt eða hleypur. Og nafnið Baldvin merkir djarfur vinur og Jóhann er jú komið af hebreska nafninu Jochanan sem merkir Drottinn er náðugur. Góð nöfn á góðan mann.

Nöfn og hugtök eru notuð til að skilgrein fyrirbrigði í tilverunni. Hvað merkir nafnið þitt? Hvað segir það um þig?

Okkur er gefið nafn og við gerð að persónum í samtíð og sögu. Flest vorum við skírð í bernsku og þar með vígð lífinu og eilífðinni. Okkur er hleypt af stokkunum eins og skipi og send út á opið lífsins haf. Hvað verðum um okkur? Hvaða verkefni hlutum við eða munum hljóta á lífsleiðinni? Þar ræður aldur og atgervi miklu um svör.

Baldvin var hæfileikaríkur maður og sinnti verkefnum lífsins af brennandi áhuga. Hann hafði útgeislun í mannlegum samskiptum, naut þess að hitta fólk og spjalla við það. Hæfileiki hans við að skapa traust og góða stemmningu var víðkunnur. Hvort sem það var í bílasölunni Skeifunni eða hjá bílaumboðinu Bernhard, lék hann ætíð á als oddi.

Sjáið fyrir ykkur fólk sem skoðar bíla. Mér eru karlar efst í huga sem vappa í kring um bílana, sparka létt í dekkin, opna hurð og skott, kíkja undir húddið, setjast inn og máta sig við stýrið. Standa upp. Taka annan hring, fara svo að skoða næsta bíl og einn ti. Hvað eyðir hann miklu, er rafmagn í rúðunum? – og þá hitta þeir Baldvin, hávaxinn og stæðilegan. Það er spjallað og spekulerað og eftir korter er karlinn kominn út á hlað með lykla að nýjum bíl! Þetta er ekki skáldsaga. Ég upplifði þetta sjálfur! Svo var hann “bílamálaráðherra” fjölskyldunnar og jafnvel í ættinni allri! Eitt sinn var hann með trimmhópnum sínum í miðjum hlíðum Vífilsfells. Símninn hringdi, Baldvin settist á stein og seldi bíl. Sonur hans rifjar upp er hann hjólaði í Skeifuna til pabba til að hjálpa til við þrif á bílum og fékk í laun að prófa bílana á planinu þótt prólaus væri.

Eftirminnilegar eru ferðir hans með börnunum í Sædýrasafnið í Hafnarfirði sem var og hét. Þar voru ljón og ekki þurfti að gæta barnanna en kannski hefði verið rétt að gæta Baldvins, sem teygði kúst inn á milli rimlanna og reyndi að bursta tennurnar í ljónunum, við takmarkaða ánægju ljónanna.

Skemmtilegar minningar sem lifa áfram með ykkur.

Topparnir hjá Bernhard lágu yfir excelskjölum og pældu í gróðanum og komust að því að nú þyrfti að draga saman í mannahaldi og sendu Baldvini bréf. Hann tók því eins og hverju öðru hundsbiti og sagði við Guðrúnu sína er hann kom heim með bréfið: Nú förum við til sólarlanda! Og þau fóru til Portúgals í hálfan mánuð. Þegar heim kom var hringt í Baldvin og honum sagt að rífa bréfið því allt væri í vandræðum í fyrirtækinu, þar vissi enginn neitt og menn stæðu í biðröðum með spurningar tengdar bílum. Baldvin var mættur á gólfið daginn eftir og allir fengu lausn sinna mála. Vinnan var honum allt og eitt sinn sagði hann við Guðrúnu að hann yrði eiginlega að deyja á sunnudegi því aðra daga kæmist hann ekki úr vinnunni – og það munaði litlu því hann kvaddi á frídegi, dó laugardaginn 6. apríl.

Baldvin var barngóður og barnabörnin voru honum afar kær. Og eins og þið vitið þá vissi Baldvin að börn þurfa að læra að standa sig, t.d. ganga heim úr skóla og hafa svolítið fyrir lífinu. Í slíkum hversdagslegum og stundum leiðinlegum tilvikum getur verið gott „að hringja í vin“ og hver er besti vinurinn til að taka að sér heimkeyrslu fyrir þreytt barnabarn? Þið vitið svarið!

Hann ók ekki aðeins barnabörnum heldur fyllti hann gjarnan bílinn af börnum í hverfinu – og svo heilsaði hann börnum! Það er góður siður. Alltof fáir gefa sig að börnum og kenna þeim góða siði.

Þá var hann þolinmóður og góð fyrirmynd. Tengdadóttir hans sagði við mig að sér liði vel í fjölskyldunni og faðmlagið hans stóra hefði verið svo gott.

Baldvin vaknaði ætíð snemma, ók strákunum og börnum til tómstundaiðkuna m.a. margar ferðir í Bláfjöll á skíði. Hann gerði margt með börnunum og þau hjónin. Farið var í margar útilegur með fellihýsi eða annan búnað. Farnar voru kvöldgöngur og talað um náttúruna. Ásbyrgi og Ísafjörður voru mikilvægir staðir en á þeim síðarnefnda þekkti amma Guðrún Helga sko alla!

Eitt sinn brotnaði Baldvin á fæti og var í gipsi um hríð. Afastelpa hjúkraði honum og lék sér að því að standa á grjóthörðu gipsinu og stóð í þeirri meiningu að það væri gervifótur og afi hefði týnt fætinum í ánni. Hún breiddi yfir hann teppi en allar slíkar ábreiður dugðu skammt yfir “langa” afa.

Guðrún Helga heillaðist af náttúrunni fyrir norðan, Forvöðunum og Ásbyrgi og upplifði það allt með sterkum tilfinningum undir leiðsögn Baldvins. Þau voru samrýmd hjón og áttu góða vini. Hún talar um stóra Lottóvinninginn þeirra sem fólst í því að kynnast góðum vinum í gönguhópnum sem þau tilheyrðu árum saman og fóru með í gönguferði þrisvar sinnum í viku fyrstu árin. Hópurinn hittist s.l. laugardag og fólk fékk sér í gogginn en fæðingarár meðlima dreifast frá 1936-1959!

Baldvin fékk Covid eins og svo margir aðrir en hjartað hans varð aldrei samt eftir þá innrás. Honum fannst erfitt að vera bundinn heima síðustu misserin og það reyndi á þau bæði.

Og nú er hann fallinn, stofninn hái og tignarlegi, strákurinn úr Ásbyrgi, sem var orðinn 197 sentimetrar við fermingu og líklega með sína skjái í augnhæð við prestinn, er hann kraup við altarið og játaðist Kristi.

Hverjum tilheyrum við? Hverju eða hverjum erum við helguð eða viljum helga líf okkar? Flestir Íslendingar eru helgaðir Jesú Kristi í heilagri skírn með sigrandi tákni krossins á enni og brjósti. Helgum líf okkar því sem er þess virði að tilheyra í lífi – og í dauða!

Baldvin kunni ljóð og vísur og versið úr ljóði Einars Benediktssonar, Sumarmorgunn í Ásbyrgi var honum hjarta nærri:

Ásbyrgi, prýðin vors prúða lands,

perlan við straumanna festi,

frjótt eins og óðal hins fyrsta manns,

fléttar hér blómin í hamranna krans.

Standbjörgin kveðjunni kasta á gesti –

kringd, eins og járn undan hesti.

Einar Benediktsson

Baldvin fór norður í haust til að fylgja sveitunga til grafar. Þá gat hann ekki lengur ekið sjálfur en sat sem farþegi hjá Guðrúnu. Þau óku úr Kinninni og í Ásbyrgi á sólbjörtum degi, fóru saman í göngutúr í rjóðrið. Það var logn og björkin bifaðist ekki, en hefði veifað honum ef byr hefði bært. Hann þekkti hverja þúfu í þessu náttúruundri sem Ásbyrgi er. Hann mundi gamla dekkið sem enn var í tjörninni, hríslurnar og klettana, skeiflaga bergið sem hélt utan um þau sem faðmur almættisins.

Og nú er hann horfinn frá okkur. Þriðjudaginn í síðustu viku var hann fluttur á sjúkrahús og sagði þá: “Ég verð kominn heim eftir nokkra daga.”

Og áfram úr mögnuðu ljóði skáldsins um Ásbyrgi:

Tindrar í lundinum ljóragler.

Lúta sjást smalar til berja. –

Hóftungumarkið í miðju er,

mannsauga rammara vígi ei sér;

vildi hér nokkur í heimi herja,

hefðum vér nokkuð að verja?

– – Náttúran grípur mig, himinheið.

Hér er sem lúður mig veki.

Horfi eg á drenginn við högginn meið,

hitti mig sjálfan á barnanna leið,

öll verður vizkan að æskubreki,

einfeldnin guðdómleg speki.

Það, sem ég ann, ber nú opinn knör

úti, með vonum og kvíða.

– Leiftrar við svipur af sigurför.

Syrgjandi, fagnandi rek eg mín kjör.

Morgun og sumar og mann skal líða.

Móðir vor ein á að bíða.

Og lokaerindið um landið okkar fagra:

Volduga fegurð, ó, feðrajörð,

fölleit, með smábarn á armi,

elski þig sveinar hjá hverri hjörð,

helgist þér menn við hvern einasta fjörð.

Frjáls skaltu vefja vor bein að barmi,

brosa með sól yfir hvarmi.

Já, jörðin vefur að lokum „vor bein að barmi“ en andann geymir Guð.

Ásbyrgi! Nafnið er úr skáldskap fornmanna, ás og byrgi, guð og skjól, guð og björgun. Hóffarið himneska sem fornmenn sáu fyrir sér á sama hátt og skáldin forðum sögðu – Surtur fer sunnan – þegar vísað var til eldgosa.

Skáldskapur eru tiltekin aðferð til að túlka veruleikann, segja sögu, draga upp myndir og líkingar. Nú eru það vísindamenn sem túlka eldsumbrot og kristnin hefur kennt okkur að jarðeldar og náttúruhamfarir séu ekki af guðs- eða goðavöldum. Kristin guðfræði aðskilur Guð og sköpurnarverkið eins og hinn spaki maður sagði á Þingvöllum forðum þegar til stóð að taka kristni og fregnir bárust um að elsgos væri hafið í grenndinni.

“Þá kom maður hlaupandi og sagði, að jarðeldur var upp kominn í Ölfusi og mundi hann hlaupa á bæ Þórodds goða. Þá tóku heiðnir menn til orðs: „Eigi er undur í, að goðin reiðist tölum slíkum.“ Þá mælti Snorri goði: „Um hvað reiddust goðin, þá hér brann hraunið, er nú stöndum vér á?“ (Kristni saga)

Guð er yfir og allt um kring, en heimurinn er ekki Guð, heldur afurð hans. Og Guð sem er yfir og allt um kring, helgaði okkur sér, í heilagri skírn. Frá þeirri stundu urðum við hans, hvað sem líður gengisskráningu okkar eigin trúar. Hann bregst engum – fellir aldrei gengi sitt – svíkur aldrei!

Kveðjur og þakkir:

-Halldóra systir Guðrúnar Helgu sendir kveðjur með þessum orðum: “Baldvin var hlýr og góður maður og einstaklega greiðvikinn þegar á reyndi. Við minnumst hans með hlýju í hjarta og sendum Guðrúnu Helgu, börnum og barnabörnum þeirra innilegustu kveðjur héðan af Jótlandi.”

-Sigurbjörg frænka sendir ástvinum samúðarkveðjur sínar og systkinanna á Ófeigsstöðum sem þakka ljúfa vináttu við “langa frænda”.

-Friðrika, frænka og Stefán á Húsavík senda innilegar kveðjur til fjölskyldunnar og minnast einnig “langa frænda” með gleði í hjarta.

Og svo er vert að minnast á þakklæti Guðrúnar Helgu og fjölskyldu, sem dásamar samfylgdina í gegnum árin öll – og þakkar nú, ásamt ástvinum sínu fyrir samúð ykkar allra, umhyggju og elskusemi og svo starfsfólki Hjartadeildarinnar 14EG á Landspítalanum fyrir hjúkrun og hlýju.

Margs er að minnast,

margt er hér að þakka.

Guði sé lof fyrir liðna tíð.

Margs er að minnast,

margs er að sakna.

Guð þerri tregatárin stríð.

(Valdimar Briem Sb. 372)

“Ég verð kominn heim eftir nokkra daga”, sagði hann og hélt fast í lífið. Hann vildi bíða eftir að Björn sonur hans næði heim frá útlöndum. Þeir náðu að hittast.

En Baldvin komst ekki heim í Kópavoginn því önnur heimkynni biðu hans og nú felum við hann himni Guðs sem hann var helgaður í heilagri skírn.

Okkar allra bíða ný heimkynni, sem nafni hans, Jóhannes, ritaði um í Opinberunarbókinni. Þar segir hann m.a. um himins-borg:

“Og borgin þarf hvorki sólar við né tungls til að lýsa sér því að dýrð Guðs skín á hana og lambið er lampi hennar. 24 Og þjóðirnar munu ganga í ljósi hennar og konungar jarðarinnar færa henni auðæfi sín. 25 Hliðum hennar verður ekki lokað um daga því að þar mun aldrei koma nótt.” (Op. Jóh. 22.23-25)

Nú er himinninn hans eilífa Ásbyrgi, byrgi Guðs, borgin eilífa, þar sem gleðin ríkir og sólin gengur aldrei til viðar.

Guð geymi góðar minningar um vænan dreng og Guð blessi þig, Guðrún Helga kær, syni þína, tengdadætur og barnabörn, systkini ykkar Baldvins og ástvini alla, á lífsins vegi, þar til við söfnumst öll í himins-byrgi.

Amen