Vitstöðvarnar þrjár

Við, mannfólkið, höfum þrjár vitstöðvar sem ég kalla svo.

Sú sem oftast er talin stjórna öllu viti okkar er í höfðinu. Þar er bókvitið, getan til að lesa, reikna og teikna og vinna allskonar vísindaleg verkefni. Þar býr rökhugsunin sem er svo skemmtilegt að glíma við og þroska. En þessi stöð ræður ekki við allt sem að manninum snýr.

Við þekkjum öll orðið brjóstvit sem vísar til vitstöðvar sem við köllum stundum hjartað. Ég finn það í hjarta mér, er stundum sagt. Í Íslensku hómilíubókinni eru stólræður presta frá því snemma eftir kristnitöku og er þar að finna líklega elstu texta sem til eru á íslenskri tungu. Í einni þeirra talar prestur um að taka til í bróstkirkjum órum eða brjóstkirkjum vorum. Brjóstkirkjan er helgidómur andans og þar skiljum við margt sem heilinn ræður ekki við. Við getum t.d. skynjað eilífðina, óendanleikann, trúna, handanveruna, hið yfirnáttúrulega – og sjálfa ástina. Heilinn getur ekki sett ástina í excelskjal og reiknað hana út en brjóstvitið kann að reikna hana fram og til baka og skilgreina á þann hátt sem engin orð megna að tjá.

Svo kemur þriðja vitstöðin og hún er enn neðar í líkamanum en hjartað. Á ensku er talað um „gut feeling“, að finna eitthvað djúpt inni í sjálfum sér. Þegar Jesús gekk um og gerði gott er þess oftar en einu sinni getið í guðspjöllunum að hann hafi kennt í brjósti um einstaklinga eða hópa fólks, hann fann til með þeim.

„Þegar Jesús steig á land sá hann þar margt manna og hann kenndi í brjósti um þá því að þeir voru sem sauðir er engan hirði hafa.“ (Mark 6.34)

Orðið í frumtexta Nýja testamentisins um þessa kennd er „ἐσπλαγχνίσθη“ sem vísar til kviðarins, iðra, innyfla. Þarna er þriðja vitið. Ég hef gefið því tvö nöfn: iðravit og kviðvit og nota hið síðara því bókviti mínu hugnast þeð betur, hitt vísar í iðrakvef og fleiri óþægilega hluti og miður þekkilega.

Kviðvitið hjálpar okkur t.d. að finna til samkenndar með fólki og setja okkur í spor annarra.

Við finnum oft eitthvað á okkur, skynjum kenndir í líkamanum sem vísa okkur veg, stýra gjörðum okkar mun oftar en við kannski áttum okkur á. Hvaðan kemur okkur þetta vit? Stundum úr höfðinu eða hjartanu eða kviðnum.

Vitið er nefnilega víðar en í höfðinu.

Við höfum í raun þrjár vitstöðvar:

Bókvit

Brjóstvit og

Kviðvit.

Ritað föstudaginn langa 2022.

Guð gefi þér innri frið og kyrrð um bænadagana og svo yfirfljótandi gleði þegar páskahátíðin sjálf gengur í garð, sunnudaginn stærsta.

Tears in Heaven – Tár á himnum – þýðing

Fyrir mörgum árum þýddi ég textann góða, Tears in Heaven, eftir Eric Clapton, sem hann orti eftir að hafa misst son sinn sem féll út um glugga háhýsis.

Eric syrgði son sinn og orti þetta ljóð um himininn. Mundi drengurinn þekkja hann þar í fyllingu tímans? Hann veit að hann sjálfur á ekki heima á himum, ekki fyrr en kannski síðar, og því verður hann að halda lífinu áfram og vinna úr sorginni.

Erfitt er að fylgja sagnhætti enskunnar og því þýddi ég textann í framsöguhætti germyndar í stað viðtengingarháttar.

Ung stúlka sem tók þátt í söngvakeppni framhaldsskólanna fyrir margt löngu hafði samband við mig og spurði hvort hún mætti syngja þýðingu mína sem fulltrúi Menntaskólans í Borgarnesi, að mig minnir, og gaf ég leyfi mitt.

En svo týndist textinn og hvarf af netinu en nú hef ég rifjað hann upp og birti hann hér aftur og líklega í sömu mynd og fyrr.

Hér er upptaka þar sem þýðandinn raular textann. Er þetta ekki í lagi?

Muntu þekkja mig

ef ég sé þig á himnum?

Verður allt sem var,

ef ég sé þig á himnum?

Ég þrauka verð,

hald’ áfram ferð

Því ég veit ég á ei heima

hér á himnum

Muntu leiða mig

ef ég sé þig á himnum?

Muntu styrkja mig

ef ég sé þig á himnum?

Ég finna verð

leið, ljúka ferð

Því ég veit ég get ei dvalið

hér á himnum

Tíminn bugar hug

Tíminn beygir kné

Tíminn hjartað sker

Miskunnaðu mér

Hjálpa mér!

Við mærin há

er frið að fá

og ég veit að engin verða

tár á himnum

Muntu þekkja mig

ef ég sé þig á himnum?

Verður allt sem var

ef ég sé þig á himnum?

Ég þrauka verð

hald’ áfram ferð,

Því ég veit ég á ei heima

hér á himnum

Því ég veit ég á ei heima

hér á himnum.

Þýðing: Örn Bárður Jónssons sem á réttinn a íslenska textanum ©

Borgin Lviv í Úkraínu og kaldhæðni örlaganna

Greinin er eftir blaðakonuna, Maren Kvamme Hagen, og birtist á vef NRK (Norska ríkisútvarpsins) og er hér endursögð og lesin inn af Erni Bárði Jónssyni með leyfi höfundar og birt á vefsíðu hans ornbardur.com.

Borgin Lviv

Rússar réðust einmitt á þessa borg, sunnudaginn 13. mars 2022. Í grein á vef NRK, norska ríkisútvarpsins, er rætt hvers vegna borgin búi yfir vissri ógn fyrir rustann í Rússlandi.

Lesa meira

+Birna Unnur Valdimarsdóttir 1936-2021

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

+Birna Unnur Valdimarsdóttir

1936-2021

húsmóðir og bankastarfsmaður

Bálför frá Grafarvogskirkju

miðvikudaginn 24. nóvember 2021 kl. 13:00

Jarðsett á Ísafirði

Þú getur hlustað á ræðuna og lesið hana um leið hér fyrir neðan. Smelltu fyrst á hljóðskrána.

Sálmaskráin er neðanmáls.

Lesa meira

+Guðrún Þórðardóttir 1922-2021

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

+Guðrún Þórðardóttir

húsmóðir

1922-2021

Útför/bálför frá Bústaðakirkju

mánudaginn 23. ágúst 2021 kl. 15

Sálmaskráin er neðanmáls og þar geturður skoðað athöfninan, sálma og annað sem flutt var.

Til að hlusta: smelltu á skrána hér fyrir neðan og þá heyrist ræðan.

Lesa meira

+Þorkell Gunnar Guðmundsson 1934-2021

Örn Bárður Jónsson

Minningarorð

Þorkell Gunnar Guðmundsson

1934-2021

Húsgagnahönnuður

Útför/bálför frá Fossvogskirkju

fimmtudaginn 5. ágúst 2021 kl. 15

[Kveðjur sem bárust eru ekki á hljóðupptökunni heldur neðst í textanum. Þær voru lesnar eftir belssunarorðin í lok athafnar.]

Sálmaskrá með myndum er neðst í færslunni.

HVAR ríkir fegurðin ein? Hvar er fullkomið réttlæti að finna, fullkominn sannleika? Hvaðan höfum við hugmyndir okkar um að eitthvað sé til sem er fullkomið?

Allar slíkar hugmyndir koma úr handanverunni, úr transcendensinum. Þannig rökræddi heimspekingurinn Platón sem lifði á 4. og 5. öld f. Krist. Frummyndakenning hans er alkunn.

Lesa meira