{"id":7980,"date":"2026-06-22T09:29:18","date_gmt":"2026-06-22T09:29:18","guid":{"rendered":"http:\/\/ornbardur.com\/2026\/06\/22\/plankastrekkjari\/"},"modified":"2026-06-22T09:29:18","modified_gmt":"2026-06-22T09:29:18","slug":"plankastrekkjari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ornbardur.com\/?p=7980","title":{"rendered":"Plankastrekkjari"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u00deankar um v\u00edsindi og tr\u00fa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1904\" height=\"1280\" src=\"http:\/\/localhost:8081\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/img_1254.jpg?w=1024\" class=\"wp-image-7979\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Science &#8211; V\u00edsindi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Viltu hlusta? Tekur t\u00e6par 7 m\u00ednutur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"https:\/\/pub-c849b6aaf98340c4bec7b480b0f7ffe9.r2.dev\/2026\/06\/plankastrekkjari.m4a\"><\/audio><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c9g velti \u00fev\u00ed fyrir m\u00e9r hver sta\u00f0a sumra greina s\u00e9 innan h\u00e1sk\u00f3la heimsins sem kenna sig vi\u00f0 mannleg fr\u00e6\u00f0i e\u00f0a <em>humanities, <\/em>sem \u00ed daglegu m\u00e1li h\u00e9r heima \u00e1 skerinu eru k\u00f6llu\u00f0 <em>f\u00e9lagsv\u00edsindi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c9g hef lengi velt \u00fev\u00ed fyrir m\u00e9r hvers vegna \u00e1litsgjafar \u00ed \u00edslenskum fj\u00f6lmi\u00f0lum, sem koma gjarnan \u00ed vi\u00f0t\u00f6l hj\u00e1 R\u00daV um m\u00e1lefni l\u00ed\u00f0andi stundar, fr\u00e6\u00f0imenn sem koma \u00far h\u00e1sk\u00f3lum landsins, vir\u00f0ast a\u00f0 meiri hluta til flj\u00faga \u00e1 v\u00e6ngjum W\u00f3ke-isma. Fylgjendur \u00feess isma eru uppteknir af a\u00f0 finna misr\u00e9tti. En \u00feeim s\u00e9st ekki \u00e6t\u00ed\u00f0 fyrir, \u00fev\u00ed \u00feegar afr\u00e9ttara \u00feeirra er beitt, \u00fe\u00e1 lei\u00f0ir \u00fea\u00f0 oftar en ekki til lei\u00f0r\u00e9ttingar meints \u00f3r\u00e9ttl\u00e6tis me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skapa n\u00fdjan \u00f3r\u00e9tt. Sumir \u00e1litsgjafar minna mig \u00e1 fur\u00f0uverkf\u00e6ri f\u00e1r\u00e1nleikans sem kallast plankastrekkjari. Klass\u00edskur hrekkur \u00e1 sm\u00ed\u00f0averkst\u00e6\u00f0um gengur \u00fat \u00e1 \u00fea\u00f0 a\u00f0 senda l\u00e6rlinginn til a\u00f0 s\u00e6kja strekkjarann \u00fev\u00ed plankinn sem meistarinn er me\u00f0 \u00e1 bor\u00f0inu er of stuttur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00de\u00e1 hef \u00e9g l\u00edka velt \u00fev\u00ed fyrir m\u00e9r hvers vegna f\u00f3lk fylkir s\u00e9r undir f\u00e1na W\u00f3ke-hugmyndafr\u00e6\u00f0innar, sem \u00ed grunninn vill brj\u00f3ta ni\u00f0ur flest, ef ekki \u00f6ll, gildi Vesturlanda? \u00c6singur \u00feeirra \u00e1 \u00feeim vettvangi minnir \u00e1 myndbrot Si\u00f0b\u00f3tarmanna \u00e1 mi\u00f0\u00f6ldum, sem \u00e1 rann \u00e6\u00f0i og var\u00f0 til \u00feess a\u00f0 aldag\u00f6mul listaverk voru brotin ni\u00f0ur og ey\u00f0il\u00f6g\u00f0. \u00de\u00e1 er \u00ed fersku minni a\u00f0 \u00f6fgam\u00faslimar sprengdu \u00ed t\u00e6tlur fyrir nokkrum \u00e1rum b\u00fadd\u00edsk menningarver\u00f0m\u00e6ti, styttur sem sta\u00f0i\u00f0 h\u00f6f\u00f0u um aldir \u00ed Austurl\u00f6ndum. Myndbrot eru menningargl\u00e6pur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stundum hleypur neisti \u00ed p\u00fa\u00f0ri\u00f0 hj\u00e1 f\u00f3lki sem \u00ed grunninn vill fri\u00f0, en missir algj\u00f6rlega t\u00f6kin, \u00feegar \u00fea\u00f0 breytist \u00ed m\u00fag og fer um me\u00f0 offorsi og s\u00e9st ekki fyrir \u00ed \u00e6singi s\u00ednum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00fdlega vitna\u00f0i \u00e9g \u00ed grein \u00ed Morgunbla\u00f0inu \u00ed n\u00fdl\u00e1tinn stj\u00f6rnuheimspeking Evr\u00f3pu, Juergen Habermas, sem l\u00e9st \u00ed apr\u00edl \u00e1 \u00feessu \u00e1ri 2026 og sag\u00f0i a\u00f0 Vesturl\u00f6nd hef\u00f0u allan sinn grunn \u00far Bibl\u00edunni, \u00fe.e.a.s. r\u00e9ttl\u00e6tishugsunina \u00far textum Gy\u00f0inga og k\u00e6rleikann \u00far kenningum Krists. Habermas var, Nota Bene, gu\u00f0leysingi. En hvers vegna vill f\u00f3lk kasta \u00feessum gildum \u00e1 gl\u00e6 e\u00f0a falsa veruleikann me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tr\u00faa \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta hafi n\u00fa bara komi\u00f0 af sj\u00e1lfu s\u00e9r og hef\u00f0i hvort sem er gerst burt s\u00e9\u00f0 fr\u00e1 M\u00f3se og sp\u00e1m\u00f6nnum GT? Skiptir \u00fe\u00e1 engu hva\u00f0 Jes\u00fas sag\u00f0i um l\u00edfi\u00f0 og tilveruna?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sko\u00f0um framfarir Vesturlanda og afrek v\u00edsindamanna fr\u00e1 \u00f6llum heimshornum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ef liti\u00f0 er til N\u00f3belsver\u00f0launahafa og \u00feeir flokka\u00f0ir eftir v\u00edsindagreinum og spurt um lei\u00f0 hvort \u00feeir s\u00e9u gu\u00f0leysingjar \u00ed grunninn e\u00f0a tr\u00fai \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0 baki ver\u00f6ldinni s\u00e9 hugur, skapandi vitund, sem sett hafi allt heila kerfi\u00f0 \u00ed gang, gert allt \u00far engu &#8211; <em>ex nihilo<\/em> &#8211; \u00fe\u00e1 kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 hlutfall tr\u00faleysingja me\u00f0al <em>raunv\u00edsindamanna<\/em> sem hloti\u00f0 hafa N\u00f3belsver\u00f0laun er mj\u00f6g l\u00e1gt en innan <em>f\u00e9lagsfr\u00e6\u00f0a<\/em> er hllutfall tr\u00faleysingja mun h\u00e6rra og jafnvel margfalt h\u00e6rra \u00ed sumum greinum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00e9r kemur texti af netinu sem gervigreindin Claude \u00fe\u00fdddi fyrir mig:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Byggt \u00e1 g\u00f6gnum fr\u00e1 1901 til 2000 teljast kristnir N\u00f3belsver\u00f0launahafar vera 78,3% af ver\u00f0launah\u00f6fum. Kristnir eru \u00ed algj\u00f6rum meirihluta en athygli vekur a\u00f0 gy\u00f0ingar hafa reyndar hloti\u00f0 yfir 20% allra N\u00f3belsver\u00f0launa, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 vera innan vi\u00f0 0,2% af heimsbygg\u00f0inni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kristni:<\/strong> Felur \u00ed s\u00e9r ka\u00fe\u00f3likka, or\u00fe\u00f3doxa og svo m\u00f3tm\u00e6lendur [angl\u00edkanar, kalvinistar, l\u00fatheranar, baptistar, hv\u00edtasunnumenn o.fl.] sem leiddu \u00ed \u00f6llum flokkum me\u00f0 um 78,3% fri\u00f0arver\u00f0launa, 72,5% efnafr\u00e6\u00f0iver\u00f0launa og 65,3% e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0iver\u00f0launa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gy\u00f0ingleg tr\u00fa:<\/strong> ver\u00f0launahafar \u00far \u00feeim ranni hlutu 20% allra ver\u00f0launa, \u00fear \u00e1 me\u00f0al 40% hagfr\u00e6\u00f0iver\u00f0launa og 26% l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i- og e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0iver\u00f0launa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>A\u00f0rir:<\/strong> Tr\u00faleysingjar, gu\u00f0safneitar og frj\u00e1lshyggjumenn st\u00f3\u00f0u fyrir 10,5% allra ver\u00f0launahafa, en voru me\u00f0 enn h\u00e6rri hlutdeild \u00ed b\u00f3kmenntum e\u00f0a 35%.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>A\u00f0rir h\u00f3par:<\/strong> M\u00faslimar (0,8%), b\u00faddistar og hind\u00faar eru afar l\u00edtill hluti af heildarfj\u00f6lda ver\u00f0launahafa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c1 milli 1901 og 2000 teljast um 65,4% af 654 N\u00f3belsver\u00f0launah\u00f6fum fylgja kristinni l\u00edfss\u00fdn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Athygli vekur a\u00f0 N\u00f3belsver\u00f0launahafar \u00ed f\u00e9lagsgreinum eru a\u00f0 meirihluta til gu\u00f0leysingjar, um 63%.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00edsindi og fr\u00e6\u00f0i hafa bl\u00f3mstra\u00f0 \u00ed l\u00f6ndum sem byggja \u00e1 \u00e1\u00feekkum gildagrunni. Vesturl\u00f6nd eru \u00fear st\u00e6rsta mengi\u00f0. Viljum vi\u00f0 kasta gildagrunni okkar? Viljum vi\u00f0 gu\u00f0lausan heim, tr\u00falaus r\u00edki? Stutt er s\u00ed\u00f0an gu\u00f0laus r\u00edki komm\u00fanismans f\u00e9llu eins og spilaborgir. Gu\u00f0laus kratismi er af sama mei\u00f0i og gu\u00f0lausir h\u00e6gri menn eru l\u00edka til.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00deegar ma\u00f0urinn sem tegund, afneitar e\u00f0li s\u00ednu og gu\u00f0legum uppruna, \u00fe\u00e1 er hann kominn \u00ed m\u00f3ts\u00f6gn vi\u00f0 l\u00f6gm\u00e1l l\u00edfsins, hina \u00e6\u00f0stu vitund, sem gaf okkur allt, sem \u00feessi heimur hefur upp\u00e1 a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a, b\u00e6\u00f0i efni og anda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hann er \u00fe\u00e1 kannski or\u00f0inn a\u00f0 einskonar plankastrekkjara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hvar stendur \u00fe\u00fa, hva\u00f0 segir hjarta \u00feitt?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00deankar um v\u00edsindi og tr\u00fa Viltu hlusta? Tekur t\u00e6par 7 m\u00ednutur. \u00c9g velti \u00fev\u00ed fyrir m\u00e9r hver sta\u00f0a sumra greina s\u00e9 innan h\u00e1sk\u00f3la heimsins sem kenna sig vi\u00f0 mannleg fr\u00e6\u00f0i e\u00f0a humanities, sem \u00ed daglegu m\u00e1li h\u00e9r heima \u00e1 skerinu eru k\u00f6llu\u00f0 f\u00e9lagsv\u00edsindi.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-7980","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-greinar-og-hugvekjur-articles"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7980"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7980\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}