{"id":3882,"date":"2023-03-18T09:52:34","date_gmt":"2023-03-18T09:52:34","guid":{"rendered":"http:\/\/ornbardur.com\/2023\/03\/18\/aevintyri-um-rettlaetisradherra\/"},"modified":"2023-03-18T09:52:34","modified_gmt":"2023-03-18T09:52:34","slug":"aevintyri-um-rettlaetisradherra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ornbardur.com\/?p=3882","title":{"rendered":"\u00c6vint\u00fdri um r\u00e9ttl\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">eftir \u00d6rn B\u00e1r\u00f0 J\u00f3nsson<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2016\" height=\"1491\" src=\"http:\/\/localhost:8081\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/img_2235.jpg?w=1024\" alt=\"\" class=\"wp-image-3881\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00e9r er tengill \u00e1 upplestur h\u00f6fundar sem tekur t\u00e6par 5 m\u00edn\u00fatur: <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"https:\/\/pub-c849b6aaf98340c4bec7b480b0f7ffe9.r2.dev\/2023\/03\/aevintyri-um-rettlaetisradherra.m4a\"><\/audio><\/figure>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c1 \u00cdslandi er til opinbert emb\u00e6tti sem ber heiti\u00f0 d\u00f3msm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra. Hann e\u00f0a h\u00fan sem \u00fev\u00ed gegnir \u00e1 hverjum t\u00edma fer einkum me\u00f0 vald d\u00f3mst\u00f3la ef marka m\u00e1 or\u00f0sins hlj\u00f3\u00f0an.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00f3msm\u00e1l! Er \u00fea\u00f0 eina inntaksl\u00fdsingin \u00e1 hlutverki d\u00f3msm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c1 vef \u00c1rnastofnunar (malid.is) gefur a\u00f0 l\u00edta skyldheiti vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 d\u00f3msm\u00e1l. Sko\u00f0um nokkur \u00feeirra:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>m\u00e1lsh\u00f6f\u00f0un,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>m\u00e1latilb\u00fana\u00f0ur,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u00e1k\u00e6ra,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>fangelsi,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>yfirheyrsla,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>fangavist,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>r\u00e9ttarhald,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>d\u00f3mst\u00f3ll,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u00farskur\u00f0ur,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>sakfelling,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>vitnisbur\u00f0ur,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>refsing.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Au\u00f0vita\u00f0 \u00fearf einhver a\u00f0 halda utan um m\u00e1l \u00e1 bak vi\u00f0 allan \u00feennan alvarlega or\u00f0afor\u00f0a. En v\u00e6ri ekki h\u00e6gt a\u00f0 hafa betra og hlj\u00f3mfegurra nafn \u00e1 \u00feessu emb\u00e6tti sem hlj\u00f3mar \u00ed m\u00ednum eyrum og m\u00e1lkennd eitthva\u00f0 svo valdsmannslegt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c9g veit a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 d\u00f3msm\u00e1l er au\u00f0vita\u00f0 nota\u00f0 um \u00fea\u00f0 a\u00f0 komast a\u00f0 hinu sanna, a\u00f0 finna muninn \u00e1 r\u00e9ttu og r\u00f6ngu, s\u00f6nnu og lognu. \u00de\u00e1 er m\u00e9r og lj\u00f3st a\u00f0 d\u00f3mst\u00f3lar d\u00e6ma ekki bara til sektar heldur og til s\u00fdknu. \u00deeir leita sannleikans \u00ed hverju m\u00e1li e\u00f0a \u00e6ttu a\u00f0 minnsta kosti a\u00f0 gera \u00fea\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00f3msm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra. \u00deetta samantjasla\u00f0a, valdsmannslega or\u00f0, gerir \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 ma\u00f0ur s\u00e9r n\u00e1nast fyrir s\u00e9r b\u00f6\u00f0ulinn \u00ed m\u00e1li Agnesar og Fri\u00f0riks, me\u00f0 \u00f6xina reidda, \u00e1\u00f0ur en h\u00fan, me\u00f0 glj\u00e1beitta egg, l\u00fdkur d\u00f3msverkinu \u00ed nafni konungs?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">John Rawls (1921-2002), var bandar\u00edskur stj\u00f3rnm\u00e1laheimspekingur, sem lag\u00f0i sig s\u00e9rstaklega eftir a\u00f0 t\u00falka si\u00f0fer\u00f0i, l\u00f6g og stj\u00f3rnm\u00e1l. Hann sag\u00f0i m.a. a\u00f0 &#8220;\u00e6\u00f0sta dygg\u00f0 s\u00e9rhverrar opinberrar stofnunar v\u00e6ri r\u00e9ttl\u00e6ti&#8221;. Hann er \u00feekktastur fyrir R\u00e9ttl\u00e6tiskenningu s\u00edna &#8211; A Theory of Justice &#8211; sem kom \u00fat \u00e1 b\u00f3k \u00e1ri\u00f0 1971. T\u00ed\u00f0um hefur sagt veri\u00f0 um Rawls a\u00f0 hann hafi veri\u00f0 einn \u00e1hrifamesti fr\u00e6\u00f0ima\u00f0ur 20. aldar \u00e1 svi\u00f0i stj\u00f3rnm\u00e1laheimspeki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dej\u00f3\u00f0 okkar kallar st\u00f6\u00f0ugt \u00e1 r\u00e9ttl\u00e6ti\u00f0 og h\u00f6f\u00f0ar \u00fear me\u00f0 til stj\u00f3rnm\u00e1lamanna, Al\u00feingis, r\u00e1\u00f0uneyta og \u00feeirra sem \u00fear starfa. Frumskylda allra \u00ed opinberri \u00fej\u00f3nustu og reyndar okkar allra, er a\u00f0 efla r\u00e9ttl\u00e6ti\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vi\u00f0 eigum n\u00fa \u00feegar hi\u00f0 j\u00e1kv\u00e6\u00f0a hugtak <em>heilbrig\u00f0isr\u00e1\u00f0herra<\/em>, en sem betur fer ekki or\u00f0i\u00f0 <em>sj\u00fakd\u00f3mar\u00e1\u00f0herra<\/em> og \u00fea\u00f0an af s\u00ed\u00f0ur <em>pillu- og uppskur\u00f0arr\u00e1\u00f0herra, <\/em>hva\u00f0 \u00fe\u00e1 <em>dau\u00f0ansalv\u00f6rum\u00e1lar\u00e1\u00f0herra.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c1 hinum Nor\u00f0url\u00f6ndunum, nema \u00ed Finnlandi, heitir emb\u00e6tti\u00f0 <em>justisminister.<\/em> \u00cd hinum enskum\u00e6landi heimi er tala\u00f0 um <em>justice<\/em> e\u00f0a r\u00e9ttl\u00e6ti og reyndar er hinn \u00edslenski d\u00f3msm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra kalla\u00f0ur <em>minister of justice<\/em> \u00ed enskri \u00fe\u00fd\u00f0ingur \u00e1 vef r\u00e1\u00f0uneytisins.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hvernig finnst \u00fe\u00e9r or\u00f0i\u00f0 <strong><em>r\u00e9ttl\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra<\/em><\/strong> hlj\u00f3ma?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Heyrir\u00f0u ekki hinn frelsandi r\u00e9ttl\u00e6tist\u00f3n \u00ed or\u00f0inu, hinn j\u00e1kv\u00e6\u00f0a \u00f3m og gle\u00f0ihlj\u00f3m, sem er \u00ed algj\u00f6rri m\u00f3ts\u00f6gn vi\u00f0 hi\u00f0 dimma or\u00f0 D\u00d3MS-M\u00c1LA-R\u00c1\u00d0-HERRA?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00e9ttl\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra er fallegt nafn en au\u00f0vita\u00f0 m\u00e6tti svo ganga lengra og skipta \u00fat hugtakinu r\u00e1\u00f0herra fyrir or\u00f0i\u00f0 \u00fej\u00f3nn sem mundi enn betur undirstrika a\u00f0 emb\u00e6tti er skylt or\u00f0inu amb\u00e1tt. En l\u00e1tum \u00fej\u00f3nshugtaki\u00f0 liggja \u00e1 milli hluta \u00ed bili.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En eins og \u00ed \u00e6vint\u00fdrunum, eiga g\u00f3\u00f0ar s\u00f6gur og g\u00f3\u00f0ir draumar a\u00f0 enda vel, t.d. svona:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Upp fr\u00e1 \u00fev\u00ed lif\u00f0u \u00feau s\u00e6l \u00ed r\u00e9ttl\u00e6ti og fri\u00f0i \u00fev\u00ed \u00fej\u00f3\u00f0in haf\u00f0i loksins eignast sinn <strong>r\u00e9ttl\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra.<\/strong>&#8220;<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>eftir \u00d6rn B\u00e1r\u00f0 J\u00f3nsson H\u00e9r er tengill \u00e1 upplestur h\u00f6fundar sem tekur t\u00e6par 5 m\u00edn\u00fatur:<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[4],"tags":[24,518,557,602],"class_list":["post-3882","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-greinar-og-hugvekjur-articles","tag-althingi","tag-rettlaeti","tag-sidferdi","tag-stjornmal"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3882","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3882"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3882\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}