{"id":3527,"date":"2022-10-18T16:37:52","date_gmt":"2022-10-18T16:37:52","guid":{"rendered":"http:\/\/ornbardur.com\/2022\/10\/18\/um-fol-fagurbrun-og-fordoma\/"},"modified":"2022-10-18T16:37:52","modified_gmt":"2022-10-18T16:37:52","slug":"um-fol-fagurbrun-og-fordoma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ornbardur.com\/?p=3527","title":{"rendered":"Um f\u00f6l, fagurbr\u00fan og ford\u00f3ma"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Um f\u00f6l, fagurbr\u00fan og ford\u00f3ma<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">eftir \u00d6rn B\u00e1r\u00f0 J\u00f3nsson<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/localhost:8081\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/img_1771-1.jpg?w=1024\" class=\"wp-image-3525\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Svartur og h\u00edtur, hv\u00edtur og svartur<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00e9r fyrir ne\u00f0an er greinin og einni hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1. \u00ddttu \u00e1 \u00fer\u00edhyrninginn og \u00fe\u00e1 spilast lestur h\u00f6fundar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"https:\/\/pub-c849b6aaf98340c4bec7b480b0f7ffe9.r2.dev\/2022\/10\/af-folum-fagurbrunum-og-fordomum.m4a\"><\/audio><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hvers vegna eru flest okkar f\u00f6l?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd Kastlj\u00f3si n\u00fdlega var fjalla\u00f0 um ford\u00f3ma \u00cdslendinga gagnvart f\u00f3lki sem er af erlendu bergi broti\u00f0, einkum litu\u00f0u. \u00c1 hverju hv\u00edla ford\u00f3mar?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Xen\u00f3f\u00f3b\u00eda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Xenof\u00f3b\u00eda<\/em> er hugtak sem v\u00edsar til \u00f3tta og ford\u00f3ma gagnvart framandi f\u00f3lki, \u00fatlendingum, f\u00f3lki sem \u00e1 einhvern h\u00e1tt telst \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en meirihluti \u00edb\u00faa. Ford\u00f3mar hv\u00edla \u00e6t\u00ed\u00f0 \u00e1 grunni f\u00e1fr\u00e6\u00f0i og\/e\u00f0a \u00f3tta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Einelti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00e1skylt er einelti\u00f0 sem allt of m\u00f6rg b\u00f6rn mega \u00feola \u00ed sk\u00f3lum. Sum \u00feeirra eru ofs\u00f3tt vegna litarafts e\u00f0a \u00fatlits, \u00f6nnur vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau eru kotroskin og me\u00f0 r\u00edka m\u00e1lkennd, tala \u00f6\u00f0ruv\u00edsi og eru sum e.t.v. ekki eins f\u00e9lagslynd og hin, lesa kannski meira og hafa \u00fear me\u00f0 st\u00e6rri or\u00f0afor\u00f0a. \u00de\u00e1 ver\u00f0a sumir &#8220;aumingjarnir&#8221; \u00f6fundsj\u00fakir og fara a\u00f0 <em>b\u00f6gga<\/em> \u00feau eins og sagt er \u00e1 \u00edsl-ensku sem er \u00f6nnur \u00fatg\u00e1fa \u00e1 \u00eds-lensku og s\u00ednu verri. Og n\u00fa vir\u00f0ist \u00e9g vi\u00f0 fyrstu s\u00fdn vera dottinn \u00ed ford\u00f3mapyttinn \u00feegar \u00e9g tala um <em>aumingja<\/em>, en m\u00e9r til m\u00e1lsb\u00f3ta er a\u00f0 \u00e9g hef or\u00f0i\u00f0 innan g\u00e6salappa, vegna \u00feess a\u00f0 m\u00e9r er \u00fea\u00f0 lj\u00f3st a\u00f0 \u00e9g er a\u00f0 d\u00e6ma eineltisli\u00f0i\u00f0 \u00ed sk\u00f3lum e\u00f0a vandr\u00e6\u00f0agemsana. Gemsar \u00ed \u00feessu samhengi er mun eldra en gemsarnir sem vi\u00f0 berum flest \u00ed v\u00f6sum okkar e\u00f0a veskjum. Gemsi merkir upphaflega <em>veturg\u00f6mul kind<\/em> en er einnig nota\u00f0 um <em>\u00f3merkilegan mann<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Hin f\u00f6lu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En aftur a\u00f0 <em>xen\u00f3f\u00f3b\u00edunni<\/em>, hatrinu gegn f\u00f3lki sem er ekki eins og meirihlutinn. Vi\u00f0 erum nefnilega flest b\u00e6\u00f0i f\u00f6l og ford\u00f3mafull. En hvers vegna erum vi\u00f0 f\u00f6l?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tali\u00f0 er a\u00f0 mannkyni\u00f0 eigi uppruna sinn \u00ed Afr\u00edku \u00fear sem f\u00f3lk er flest d\u00f6kkt \u00e1 h\u00f6rund og hefur veri\u00f0 fr\u00e1 upphafi. \u00dear er s\u00f3lin h\u00e1tt og lengi \u00e1 lofti og f\u00f3lk hefur \u00fev\u00ed um aldir og \u00e1r\u00fe\u00fasund varist miklu s\u00f3lskini me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fer\u00f3a me\u00f0 s\u00e9r d\u00f6kkt h\u00f6rund. En \u00feegar \u00feetta d\u00f6kka f\u00f3lk flutti til annarra sv\u00e6\u00f0a heimsins, \u00fear sem minna s\u00f3larlj\u00f3ss g\u00e6tir, ur\u00f0u erf\u00f0abreytingar hj\u00e1 \u00feeim me\u00f0 t\u00ed\u00f0 og t\u00edma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Erf\u00f0afr\u00e6\u00f0ingar me\u00f0 fornminjar af mannf\u00f3lki \u00ed f\u00f3rum s\u00ednum telja a\u00f0 Evr\u00f3pub\u00faar s\u00e9u blanda af a.m.k. \u00feremur fornum \u00fej\u00f3\u00f0flokkum: vei\u00f0im\u00f6nnum, s\u00f6fnurum og b\u00e6ndum, flokkum f\u00f3lks sem fluttust a\u00f0skildir til Evr\u00f3pu \u00e1 s.l. 8000 \u00e1rum. N\u00fdlegar uppg\u00f6tvanir af fornleifum fr\u00e1 Sp\u00e1ni, L\u00faxemborg og Ungverjalandi, gefa til kynna a\u00f0 \u00feetta f\u00f3lk hafi veri\u00f0 d\u00f6kkt \u00e1 h\u00f6rund. \u00deetta f\u00f3lk skorti tvennskonar erf\u00f0aefni SLC24A5 og SLC45A2 og s\u00e1 skortur er valdur a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 Evr\u00f3pub\u00faar fengu flestir lj\u00f3sari h\u00fa\u00f0, ur\u00f0u f\u00f6lari \u00e1 vegi t\u00edmans. Fleiri \u00fe\u00e6ttir spila h\u00e9r st\u00f3rt hlutverk \u00ed \u00fer\u00f3un manneskjunnar sem ekki ver\u00f0ur fjalla\u00f0 um h\u00e9r \u00ed \u00feessum stutta pistli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(https:\/\/www.science.org\/content\/article\/how-europeans-evolved-white-skin)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vi\u00f0 sem erum hv\u00edt erum \u00fear me\u00f0 upplita\u00f0 bl\u00f6kkuf\u00f3lk e\u00f0a \u00fea\u00f0 sem \u00e9g kalla, f\u00f6lvar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Til er k\u00ednversk sk\u00fdringars\u00f6gn um mannkyni\u00f0. Gu\u00f0 vildi baka manneskju og sl\u00f3 \u00ed deig, setti yfir eld og baka\u00f0i. En br\u00e1\u00f0l\u00e6ti var\u00f0 til \u00feess a\u00f0 baksturinn var\u00f0 f\u00f6lur og h\u00e1lfhr\u00e1r. \u00cd n\u00e6stu tilraun \u00e6tla\u00f0i Gu\u00f0 a\u00f0 g\u00e6ta s\u00edn betur og baka lengur og hann bei\u00f0 \u00feolinm\u00f3\u00f0ur en s\u00fa bi\u00f0 var\u00f0 reyndar \u00f6gn of l\u00f6ng og deigi\u00f0 brenndist og var\u00f0 allt of d\u00f6kkt. \u00cd \u00feri\u00f0ju tilraun n\u00e1\u00f0i Gu\u00f0 \u00feessum f\u00edna \u00e1rangri og baksturinn var\u00f0 lj\u00f3sbr\u00fann og fagur eins og r\u00e9tt baka\u00f0 brau\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00deessi saga er skemmtileg en \u00ed henni er v\u00edsir a\u00f0 <em>xenof\u00f3b\u00edu<\/em> \u00fev\u00ed sagan upphefur lit Austurlandab\u00faa \u00e1 kostna\u00f0 hinna f\u00f6lu fr\u00e1 Evr\u00f3pu og \u00feeirra sv\u00f6rtu fr\u00e1 Afr\u00edku. Sagan er au\u00f0vita\u00f0 k\u00ednversk gamansaga. J\u00e1, \u00fea\u00f0 er erfitt a\u00f0 komast hj\u00e1 ford\u00f3mum hvort sem beitt er alv\u00f6ru e\u00f0a gr\u00edni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ford\u00f3mar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ford\u00f3mar eru eins og arfi \u00ed gar\u00f0i. \u00deeir hverfa aldrei alveg \u00far hugarbe\u00f0i \u00fe\u00ednu e\u00f0a m\u00ednu. En ef vi\u00f0 erum dugleg vi\u00f0 a\u00f0 reita arfann er unnt a\u00f0 halda honum \u00ed skefjum og arfi er \u00e6t\u00ed\u00f0 betri heftur en skefjalaus.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vi\u00f0, \u00cdslendingar, erum f\u00f6lir \u00e1 h\u00f6rund en or\u00f0i\u00f0 f\u00f6l getur komi\u00f0 af tveim or\u00f0stofnum \u00ed okkar m\u00e1li, f\u00f6lur og falur. Vi\u00f0 erum f\u00f6l \u00e1 h\u00f6rund en vi\u00f0 erum allt of m\u00f6rg einnig f\u00f6l \u00ed merkingunni a\u00f0 vera au\u00f0keypt og au\u00f0blekkt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Undarleg t\u00edk<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00fa skr\u00edtna t\u00edk sem kennd er vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00f3lis<\/em> (borg \u00e1 gr\u00edsku) og kallast p\u00f3lit\u00edk og er \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 g\u00e6ta hags borgaranna skv. frummerkingu or\u00f0sins, hefur allt of lengi afhj\u00fapa\u00f0 \u00feann plagsi\u00f0 innan \u00edslenskrar stj\u00f3rns\u00fdslu a\u00f0 \u00fear er m\u00f6rg manneskjan, f\u00f6l e\u00f0a til s\u00f6lu. Sum taka s\u00e9rhyggju fram fyrir almannahag og tryggja \u00fear me\u00f0 hag hinna f\u00e1u og r\u00edku \u00e1 kostna\u00f0 hinna m\u00f6rgu sem hafa minna \u00e1 milli handanna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Hin f\u00f6lu og f\u00f6lu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Svo m\u00e1 l\u00edka minna \u00e1 samskipti hv\u00edtra og svartra \u00ed n\u00fdlegri vi\u00f0skiptas\u00f6gu okkar og \u00fear v\u00edsa \u00e9g til framg\u00f6ngu upplita\u00f0ra \u00fatger\u00f0armanna a\u00f0 nor\u00f0an, gagnvart fagurbr\u00fanu f\u00f3lki \u00ed sunnanver\u00f0ri Afr\u00edku, sem Kveikur hefur l\u00fdst upp, en \u00fear ur\u00f0u hin br\u00fanu f\u00f6l \u00ed vafas\u00f6mum vi\u00f0skiptum \u00e1 milli hinna f\u00f6lu og hinna f\u00f6lu \u00fear sem hinir f\u00f6lu b\u00e1ru f\u00e9 \u00e1 hin \u00f3f\u00f6lu sem reyndust \u00fear me\u00f0 vera f\u00f6l &#8211; e\u00f0a \u00feannig!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Margt er skr\u00edti\u00f0 \u00ed k\u00fdrhausnum, sag\u00f0i kerling &#8211; e\u00f0a ver\u00f0 \u00e9g a\u00f0 segja karl &#8211; til a\u00f0 f\u00e1 ekki \u00e1 mig ford\u00f3mastimpil e\u00f0a f\u00e6 \u00e9g hann hvort sem \u00e9g nota or\u00f0i\u00f0 karl e\u00f0a kerling? Ver\u00f0 \u00e9g <em>dissa\u00f0ur<\/em> \u00ed b\u00e1\u00f0um tilfellum? \u00c9g vona ekki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u00f3\u00f0ar stundir!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um f\u00f6l, fagurbr\u00fan og ford\u00f3ma eftir \u00d6rn B\u00e1r\u00f0 J\u00f3nsson H\u00e9r fyrir ne\u00f0an er greinin og einni hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1. \u00ddttu \u00e1 \u00fer\u00edhyrninginn og \u00fe\u00e1 spilast lestur h\u00f6fundar. Hvers vegna eru flest okkar f\u00f6l? \u00cd Kastlj\u00f3si n\u00fdlega var fjalla\u00f0 um ford\u00f3ma \u00cdslendinga gagnvart f\u00f3lki sem er af erlendu bergi broti\u00f0, einkum litu\u00f0u. \u00c1 hverju hv\u00edla ford\u00f3mar? Xen\u00f3f\u00f3b\u00eda Xenof\u00f3b\u00eda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[4,8],"tags":[180,188,205,321,404,602,608],"class_list":["post-3527","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-greinar-og-hugvekjur-articles","category-myndlist-my-art","tag-falir","tag-folir","tag-fordomar","tag-hvitir","tag-litadir","tag-stjornmal","tag-svartir"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3527"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3527\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ornbardur.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}